پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن‌نیوز ـ ناترازی گاز در کشور که سال‌هاست میان تولید و مصرف وجود دارد، امسال با آسیب‌دیدن زیرساخت‌های انرژی در جریان جنگ تشدید شده است. در چنین شرایطی، بازسازی ظرفیت تولید، اصلاح الگوی مصرف و مشارکت مردم در مدیریت تقاضا، از جمله محورهای اصلی عبور از محدودیت‌های پیش‌رو به شمار می‌روند.
پیش از جنگ، فاصله میان تولید و مصرف گاز در اوج روزهای سرد سال حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شد. پس از حمله به پالایشگاه‌های پارس جنوبی نیز حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از دست رفت. با این حال، تلاش‌های فنی انجام‌شده تاکنون به بازگشت حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت منجر شده و ادامه بازسازی‌ها برای احیای توان کامل شبکه ضروری است.
وابستگی بالای سبد انرژی کشور به گاز طبیعی نیز بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است؛ موضوعی که ضرورت توجه هم‌زمان به سمت تولید و مصرف را برجسته می‌کند.
۲۲ میلیون بخاری کم‌بازده؛ ظرفیتی برای کاهش مصرف
یکی از راهکارهای مهم برای کاهش ناترازی، بهینه‌سازی مصرف گاز در بخش خانگی است. مدیرعامل شرکت بازرگانی گاز ایران از وجود حدود ۲۲ میلیون بخاری کم‌بازده در کشور خبر داده است؛ بخاری‌هایی که اصلاح و جایگزینی آنها می‌تواند زمینه صرفه‌جویی قابل‌توجهی در مصرف گاز را فراهم کند.
ظرفیت کاهش مصرف به بخش خانگی محدود نیست و در صنایع، نیروگاه‌ها و ساختمان‌ها نیز امکان بهینه‌سازی بدون کاهش تولید یا افت سطح رفاه وجود دارد. کاهش مصرف در این بخش‌ها می‌تواند ضمن پایین آوردن هزینه‌ها، به پایداری شبکه گاز کمک کند.
شرکت‌های کارور؛ پیوند صرفه‌جویی با سرمایه‌گذاری
استفاده از ظرفیت بخش خصوصی از دیگر مسیرهای پیشنهادی برای مدیریت ناترازی انرژی است. شرکت‌های کارور گازی می‌توانند با سرمایه‌گذاری در طرح‌های بهینه‌سازی، از محل گاز صرفه‌جویی‌شده درآمد کسب کنند و آن را با قیمت بازار عرضه کنند.
این سازوکار، صرفه‌جویی را از سطح توصیه‌های عمومی فراتر می‌برد و برای کاهش مصرف، انگیزه اقتصادی ایجاد می‌کند. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، تاکنون ۱۰۹ قرارداد در این حوزه امضا شده که ۷۰ قرارداد آن در ۲۹ استان به مرحله اجرا رسیده است.
طرح کارور گازی با اتکا به مصوبه هیئت وزیران دولت فعلی و در چارچوب بند «پ» ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت دنبال می‌شود. گسترش و تقویت این طرح می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر بخش خصوصی در بهینه‌سازی مصرف و کاهش ناترازی را فراهم کند.
صرفه‌جویی یک درجه‌ای؛ معادل تولید یک فاز پارس جنوبی
در کنار اقدامات فنی و برنامه‌های بهینه‌سازی، همراهی مردم نیز در مدیریت مصرف گاز اهمیت دارد. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که کاهش تنها یک درجه‌ای دمای محیط خانه‌ها در روزهای اوج مصرف، می‌تواند روزانه معادل ۲۵ میلیون مترمکعب گاز صرفه‌جویی ایجاد کند؛ رقمی که به گفته او با تولید یک فاز پارس جنوبی برابری می‌کند.
این میزان صرفه‌جویی، به‌ویژه در روزهای سرد سال، می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه گاز کمک کند و امکان تأمین پایدارتر گاز برای مناطق مختلف را افزایش دهد.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همچنین با اشاره به شرایط حساس استان‌های شمالی در زمستان پیش‌رو، بر اهمیت مدیریت مصرف در استان‌های تهران، البرز و سمنان تأکید کرده است. مصرف گاز تهران در اوج دوره مصرف به حدود ۱۲۵ میلیون مترمکعب می‌رسد و کنترل مصرف در این استان می‌تواند بر پایداری شبکه گاز مناطق شمالی اثرگذار باشد.
ضرورت تبدیل راهکارهای مقطعی به برنامه دائمی
مجموعه اقدامات موردنیاز برای عبور از ناترازی گاز، از بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و اصلاح تجهیزات کم‌بازده تا توسعه سازوکارهای اقتصادی صرفه‌جویی و همراهی مردم را در بر می‌گیرد. استمرار این اقدامات و تبدیل آنها به برنامه‌ای پایدار، از الزامات مدیریت بلندمدت ناترازی انرژی است.
در این چارچوب، بهینه‌سازی مصرف در بخش‌های مختلف، بهره‌گیری از توان شرکت‌های کارور و اصلاح الگوی مصرف خانگی می‌توانند مکمل تلاش‌ها برای احیای ظرفیت تولید باشند. هماهنگی میان نهادهای مسئول، بخش خصوصی و خانوارها نیز می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه گاز، به‌ویژه در روزهای اوج مصرف زمستانی، کمک کند.
