پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
بررسیها از علت احتمالی «تاخیر در تصویب فرمول مالی بازسازیها» نشان میدهد، کمبود منابع دولتی تصمیمگیری نهایی را تحتتاثیر قرار داده است. پیشتر برآوردهای اولیه کارشناسان در دولت مشخص کرده بود، رقمی حول و حوش ۴۰همت «خسارت به ساختمانهای مسکونی و تجاری» در شهرها وارد شده است. با این حال، احتمالا آسیبهایی که به تاسیسات شهری نیز وارد شده، به این رقم اضافه خواهد شد.
خسارتدیدگان مسکونی، علاوه بر اینکه منتظر «تعیین نهایی نحوه جبران خسارت» از سمت دولت هستند، بهدلیل خبرهایی که پیشتر توسط سخنگوی دولت مبنی بر «عدم کمک بلاعوض» اعلام شد، درباره «اصل کمکهای دولتی» سوال دارند.
با این حال، تکلیف پروندههای خسارت مسکونی جنگ ۴۰روزه در تهران، کلا با شهرداری است. شهرداری تهران در مدلی که تعریف کرده، برای حدود ۲هزار واحد مسکونی ویرانشده، به جای پرداخت کمک بلاعوض، از طریق مجوز تراکمساختمانی به سازندهها، هزینه بازسازی بناهای اولیه را برای مالکانشان پوشش میدهد.
هرچند «تشریفات» فرآیندی که در نهایت به «توافق سه طرفه» بین سازنده، شهرداری و مالکان خسارتخورده منجر خواهد شد، با توجه به تجربه بازسازیهای جنگ ۱۲روزه، بسیار زمانبر است؛ از جمله اینکه، نظر برخی مالکان برای بازسازی احتمالا «حفظ طبقات اولیه» است که همین، «مانع» بر سرراه مدل بازسازیهای تهران محسوب میشود. اما در شهرهایی غیر از کلانشهرها، متولی بازسازی و جبران خسارت، بنیاد مسکن تعیین شده است.
منوچهر خواجهدلویی، رئیس بنیاد مسکن ضمن تشریح جزئیات «خسارت به ساختمانهای مسکونی و تجاری» در ۳۷۳ شهر و روستای کشور، نحوه «جبران خسارت» را نیز اعلام کرد. در کل جنگ ۴۰روزه، در ۳۷۳شهر و روستای مستقر در ۲۴استان کشور، منهای کلانشهر تهران، ۱۰۸ هزار واحد مسکونی و تجاری دچار سطوح مختلفی از «آسیب و خسارت» شد.
طبق ارزیابی خسارتهای صورتگرفته، بالای ۸۱درصد از واحدها، مسکونی هستند. از بین این ۱۰۸هزار واحد، تعداد یکهزار و ۲۲۰واحد «تخریب یا ویران» شدند که نیازمند «بازسازی از صفر» هستند. همچنین بیش از ۶هزار واحد، دچار «خسارت نوع یک» شدند که به معنای «آسیب بالا در حد نیاز به مقاومسازی» است. ساکنان این واحدها همچون گروه اول، «ویرانیها»، باید خانههای خود را تخلیه کنند.
به این ترتیب، طی جنگ ۴۰روزه، صرف نظر از آمار خسارتهای تهران، حدود ۷۶۰۰خانوار در شهرها و روستاهای کشور مجبور به تخلیه محلسکونت بر اثر اصابت پرتابهها شدند. با احتساب آمار شهرداری تهران، این رقم به حدود ۱۰ هزار خانوار میرسد. ۲۹ هزار واحد مسکونی در این ۳۷۳ شهر با «خسارت نوع دو» که به معنای «تعمیر در حد نازککاری آپارتمان» است روبهرو شدند و بیش از ۵۰هزار واحد نیز با کمترین خسارت، یعنی نوع سه که در حد «شکستگی شیشهها» است، مواجه شدند.
با احتساب کل واحدهای مسکونی خسارتخورده در تهران، برآورد جدید از «آثار جنگ ۴۰روزه در بخش مسکن» نشان میدهد، در مجموع بیش از ۱۴۰هزار واحد مسکونی، آسیب کلی یا جزئی دیدند که تعداد «ویرانشدهها» بالای ۳هزار واحد مسکونی است.
بازسازی زیر سایه «تورم ساخت»؟
رئیس بنیاد مسکن در پاسخ به این پرسش فراگیر که «آیا بازسازیها بالاخره مشمول کمک بلاعوض میشود؟» اعلام کرد: طرحها و پیشنهادهای مربوط به چگونگی جبران خسارت و آسیبهای مسکونی در جنگ ۴۰ روزه، روند تصویب در دولت را طی میکند. با این حال، حداقل ۲۰میلیون تومان از هزینههای بازسازی هر مترمربع بنای مسکونی مربوط به نوع یک، خانههای ویرانشده، بهصورت سبد کمکهای بلاعوض پوشش داده میشود.
این سبد شامل «پرداخت نقدی برای تامین مصالحساختمانی و دستمزد ساخت و همچنین تامین سیمان و میلگرد» است. مجموع متراژ مشمول کمکبلاعوض نیز «سقف مساحت بنای اولیه» است؛ اما چنانچه مالکان در جریان بازسازی از صفر، قصد افزایش مساحت زیربنا داشته باشند، میتوانند از تسهیلات ساخت با نرخ مصوب شورای پول و اعتبار استفاده کنند.
رئیس بنیاد مسکن درباره «تدابیر ضدتورمی» در جریان بازسازی ساختمانهای مسکونی گفت: برای آنکه مالکان طی دوره بازسازی به «رشد هزینههای ساخت» برخورد نکنند یا کمترین مواجهه را داشته باشند، بخش کمک بلاعوض مربوط به «هزینه مصالحساختمانی» در یک مرحله واریز میشود.
هزینه ساخت نسبت به فروردین سال گذشته متوسط ۵۵درصد جهش کرده است که بخشی از این رشد ناشی از «تعطیلی صنایع تولیدکننده نهادههای تولید ساختمان» طی ایام جنگ ۴۰ روزه یا خسارت به این صنایع است. رئیس بنیاد مسکن، مجموع خسارتهای واردشده به ۱۰۸هزار واحد مسکونی و تجاری در شهرها و روستاهای ۲۴استان کشور، منهای کلانشهر تهران، را ۱۷هزار و ۵۰۰میلیارد تومان اعلام کرد.
مدل بازسازی خانهها در مناطق شهری غیر از تهران که بنیاد مسکن متولی آن است، «بدون مداخله مستقیم بنیاد» و توسط مالکان اجرا میشود. با این حال، امور اجرایی مربوط به «ثبت خسارت، آواربرداری و جبران مالی خسارت» با بنیاد مسکن است.
دنیای اقتصاد
