پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
بانکی‌پور با اشاره به وضعیت استفاده از تخت‌های بیمارستانی اظهار کرده است که در حال حاضر حدود ۴۰ درصد ظرفیت تخت‌های بیمارستانی کشور در اختیار سالمندان قرار دارد؛ این در حالی است که سالمندان تنها حدود ۷ درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند.
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، نیز پیش‌تر درباره پیامدهای افزایش جمعیت سالمند هشدار داده و گفته است رشد بیماری‌هایی مانند پوکی استخوان می‌تواند علاوه بر مشکلات جسمی و کاهش کیفیت زندگی، هزینه‌های درمان و بازتوانی را افزایش دهد.
با این شرایط، افزایش تعداد سالمندان به معنای نیاز بیشتر به پزشکان متخصص، خدمات توانبخشی، مراقبت در منزل و مراکز نگهداری و درمانی خواهد بود؛ حوزه‌هایی که توسعه آن‌ها به نیروی انسانی آموزش‌دیده و زیرساخت‌های متناسب نیاز دارد.
کمبود متخصص سالمندی؛ نگرانی جدی برای سال‌های آینده
در کنار افزایش تقاضای درمانی، کمبود نیروی انسانی متخصص برای ارائه خدمات سالمندی نیز به یکی از دغدغه‌های مهم حوزه سلامت تبدیل شده است.
احمد دلبری، رئیس مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، با انتقاد از وضعیت آموزش پزشکی در این حوزه اعلام کرده است که حدود ۹۵ درصد جامعه علوم پزشکی تمایلی به ورود و فعالیت تخصصی در حوزه سالمندی ندارند.
این وضعیت می‌تواند در سال‌های آینده، هم‌زمان با افزایش جمعیت سالمند، ظرفیت پاسخگویی مراکز درمانی و توانبخشی را با محدودیت مواجه کند. از این رو، توسعه آموزش طب سالمندی و ایجاد انگیزه برای فعالیت پزشکان و سایر نیروهای درمانی در این حوزه، از ضرورت‌های نظام سلامت کشور محسوب می‌شود.
کاهش ظرفیت پزشکی در تضاد با نیازهای جمعیتی؟
در چنین شرایطی، تصمیمات شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره ظرفیت پذیرش رشته‌های پزشکی و دندان‌پزشکی، بحث‌هایی درباره آینده تأمین نیروی انسانی نظام سلامت ایجاد کرده است.
بر اساس مصوبه‌ای که چهارم مهرماه سال جاری ابلاغ شد، مقرر شده بود ۳۰ درصد ظرفیت پذیرش پزشکی و دندان‌پزشکی سال ۱۴۰۵ به مهرماه ۱۴۰۶ منتقل شود.
اما در تصمیم جدید شورا، نحوه محاسبه ظرفیت پذیرش سال ۱۴۰۶ به شکلی تعیین شده که ظرفیت منتقل‌شده از سال قبل از ظرفیت جدید کسر می‌شود؛ موضوعی که در عمل حدود پنج هزار ظرفیت جابه‌جاشده را از پذیرش جدید کنار می‌گذارد.
این تصمیم در حالی مطرح شده که شورای عالی انقلاب فرهنگی در دی‌ماه ۱۴۰۳ بر ثابت ماندن ظرفیت پذیرش پزشکی و دندان‌پزشکی از سال ۱۴۰۵ به مدت سه سال تأکید کرده بود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که فاصله ورود دانشجوی پزشکی به دانشگاه تا آغاز فعالیت حرفه‌ای او در نظام درمانی حدود هفت سال است. بنابراین، دانشجویانی که در سال ۱۴۰۶ وارد دانشگاه می‌شوند، در دوره‌ای فارغ‌التحصیل خواهند شد که کشور با جمعیت سالمند بیشتری روبه‌روست.
از این منظر، هرگونه تغییر در ظرفیت پذیرش پزشکی می‌تواند بر میزان نیروی انسانی در دسترس نظام سلامت در سال‌های آینده اثرگذار باشد و ضرورت ارزیابی دقیق نیازهای جمعیتی پیش از اتخاذ چنین تصمیماتی را افزایش دهد.
مخالفت نمایندگان با کاهش ظرفیت پذیرش پزشکی
موضوع کاهش ظرفیت پذیرش پزشکی در مجلس نیز مورد توجه قرار گرفته است.
حاجی‌دلیگانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، با اشاره به هدف‌گذاری برنامه هفتم پیشرفت برای دستیابی به سرانه ۲.۳ پزشک به ازای هر هزار نفر جمعیت تا سال ۱۴۰۷، تأکید کرده است که تحقق این هدف حتی با ظرفیت‌های فعلی نیز دشوار خواهد بود.
وی معتقد است کاهش پذیرش دانشجوی پزشکی بدون بررسی شفاف آثار آن می‌تواند دستیابی به اهداف تعیین‌شده در زمینه تأمین نیروی انسانی نظام سلامت را با مشکل مواجه کند.
حاجی‌دلیگانی همچنین هشدار داده است: «اگر مشخص شود که سازوکارهای موجود مانع تصمیمات مغایر با قانون نمی‌شوند، تصویب یک قانون مستقل برای تعیین تکلیف ظرفیت پذیرش پزشکی را در مجلس دنبال خواهیم کرد.»
آینده درمان سالمندان به تصمیمات امروز وابسته است
مجموع این آمارها و اظهارات نشان می‌دهد نظام سلامت ایران در سال‌های آینده با افزایش قابل توجه تقاضا برای خدمات درمانی و مراقبتی سالمندان مواجه خواهد شد؛ تقاضایی که تنها با افزایش تعداد تخت‌های بیمارستانی یا توسعه مراکز درمانی پاسخ داده نمی‌شود و به تربیت نیروی انسانی متخصص، گسترش خدمات مراقبت طولانی‌مدت و تقویت زیرساخت‌های توانبخشی نیاز دارد.
در چنین شرایطی، برنامه‌ریزی برای تأمین پزشک و نیروی درمانی باید متناسب با تحولات جمعیتی آینده انجام شود. توسعه آموزش طب سالمندی، افزایش ظرفیت خدمات تخصصی و اصلاح نظام مراقبت از سالمندان، بدون تأمین نیروی انسانی کافی نمی‌تواند به اهداف مورد انتظار برسد.
به نظر می‌رسد مهم‌ترین مسئله پیش‌روی سیاست‌گذاران، ایجاد هماهنگی میان برنامه‌های آموزش پزشکی و پیش‌بینی‌های جمعیتی است؛ چراکه تصمیمات امروز درباره ظرفیت تربیت پزشک، سال‌ها بعد بر میزان دسترسی سالمندان به خدمات درمانی تأثیر خواهد گذاشت.
