پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
مدیریت پسماند در تهران همچنان با چالش‌هایی فراتر از جمع‌آوری و انتقال زباله روبه‌روست؛ چالش‌هایی که از اصلاح الگوی مصرف و تفکیک زباله در مبدأ آغاز می‌شود و تا کاهش دفن، بازیافت و کنترل پیامدهای زیست‌محیطی مراکز دفع پسماند ادامه دارد.
به گزارش برزن نیوز، محمدصابر باغخانی‌پور، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با تشریح وضعیت مدیریت پسماند در پایتخت، کاهش میزان زباله‌های دفنی را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های این حوزه دانست.
او تأکید کرد که مسئله اصلی مدیریت پسماند تهران دیگر صرفاً تعیین محل دفن نیست، بلکه باید میزان تولید زباله کاهش یابد، تفکیک از مبدأ به شکل مؤثر انجام شود و سهم پسماندی که در نهایت راهی محل دفن می‌شود به حداقل برسد.
مخازن خیابانی و زباله‌گردی؛ دو مانع تفکیک از مبدأ
باغخانی‌پور درباره مشکلات موجود در مسیر اجرای تفکیک از مبدأ، به دو چالش اصلی اشاره کرد. به گفته او، نخستین مسئله به طراحی مخازن ۱۱۰۰ لیتری مستقر در خیابان‌ها مربوط می‌شود؛ مخازنی که شرایط دسترسی شبکه‌های غیررسمی زباله‌گردی به پسماندهای ارزشمند را فراهم کرده و باعث خروج بخشی از این مواد از چرخه یکپارچه مدیریت شهری می‌شوند.
وی دومین چالش را به شیوه جمع‌آوری زباله در سطح شهر مرتبط دانست و توضیح داد که پیشنهادهایی مانند حذف مخازن خیابانی، انتقال مخازن به داخل ساختمان‌ها و جمع‌آوری پسماند از درب منازل، پیش‌تر در قالب طرح‌های آزمایشی در برخی مناطق بررسی و اجرا شده‌اند.
با این حال، تراکم بالای بافت شهری و نبود هماهنگی و یکپارچگی در نظام لجستیکی جمع‌آوری، مانع از تبدیل این طرح‌ها به یک الگوی فراگیر و موفق در سطح تهران شده است.
آرادکوه و ضرورت کنترل پیامدهای زیست‌محیطی دفن زباله
مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران با اشاره به سابقه طولانی استفاده از آرادکوه برای دفع بخش قابل توجهی از پسماند پایتخت، نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی این شیوه مدیریت هشدار داد.
به گفته باغخانی‌پور، تولید شیرابه، انتشار بو و گاز متان و احتمال آسیب به خاک و منابع آب زیرزمینی از جمله مخاطراتی است که مدیریت پسماند در آرادکوه با آن مواجه بوده است.
او تأکید کرد که راهکار اصولی برای مواجهه با این مشکلات، صرفاً انتقال محل دفن به نقطه‌ای دیگر نیست؛ بلکه باید میزان زباله ورودی به بخش دفن از ابتدا کاهش پیدا کند.
در همین راستا، توسعه تفکیک از مبدأ، افزایش ظرفیت و راندمان خطوط پردازش، گسترش بازیافت، مدیریت پسماندهای آلی و بهبود فرایند کنترل شیرابه باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند.
دفن مستقیم پسماند در آرادکوه کمتر از ۵ درصد شد
باغخانی‌پور با استناد به آمار اعلام‌شده از سوی سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران در شهریور ۱۴۰۵، گفت میزان دفن مستقیم پسماند بدون انجام پردازش در آرادکوه به کمتر از ۵ درصد رسیده است.
او توسعه خطوط پردازش، تقویت تفکیک از مبدأ و استفاده از فناوری‌های جدید را از جمله اقداماتی دانست که در این زمینه در دستور کار قرار گرفته‌اند.
با این حال، مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران تأکید کرد که کاهش دفن مستقیم به این میزان، به معنای برطرف شدن کامل مشکلات این حوزه نیست؛ چراکه علاوه بر کاهش مستمر جرم و حجم پسماند نهایی، کنترل آثار زیست‌محیطی دفن‌های موجود و قدیمی، به‌ویژه مدیریت شیرابه و گاز متان، همچنان اهمیت دارد.
کاهش دفن سنتی تهران به تکمیل زیرساخت‌ها وابسته است
مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران درباره زمان تحقق کاهش جدی وابستگی پایتخت به دفن سنتی نیز اظهار کرد که این هدف به مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها نیاز دارد و با اجرای یک پروژه به‌تنهایی محقق نخواهد شد.
به گفته وی، برنامه‌ریزی باید به‌گونه‌ای باشد که طی چند سال آینده و با تکمیل امکانات تفکیک و پردازش، توسعه بازیافت و استحصال انرژی، میزان پسماند نهایی نیازمند دفن به‌صورت تدریجی کاهش یابد.
باغخانی‌پور در پایان بار دیگر بر ضرورت تغییر رویکرد مدیریت پسماند تأکید کرد و گفت هدف اصلی نباید جایگزین کردن یک محل دفن با محلی دیگر باشد، بلکه باید اصل دفن تا حد امکان کاهش پیدا کند.
او همچنین پایش مستمر شیرابه، گاز متان و آثار احتمالی دفن بر خاک و آب‌های زیرزمینی را از اقداماتی دانست که هم‌زمان با کاهش پسماند ورودی به مراکز دفن باید ادامه داشته باشد.
بر این اساس، کاهش دفن مستقیم زباله در آرادکوه به کمتر از ۵ درصد را می‌توان نشانه‌ای از تغییر در شیوه پردازش پسماند تهران دانست؛ با این حال، رسیدن به مدیریت پایدار پسماند در پایتخت همچنان به اصلاح نظام جمع‌آوری، مشارکت شهروندان در تفکیک زباله و تکمیل زیرساخت‌های بازیافت و پردازش وابسته است.
