به گزارش برزن نیوز، مدیریت کلانشهرهایی مانند تهران با مجموعهای از مسائل بههمپیوسته روبهروست؛ از ترافیک و آلودگی هوا گرفته تا مصرف انرژی، مدیریت پسماند، بحرانهای طبیعی و توزیع خدمات شهری. پیچیدگی این مسائل باعث شده است که روشهای سنتی برنامهریزی و مدیریت شهری بهتنهایی پاسخگوی همه نیازهای شهرهای بزرگ نباشند.
در چنین شرایطی، شهرداری تهران توسعه پروژهای با عنوان «دوقلوی دیجیتال» را بهعنوان یکی از برنامههای فناورانه خود دنبال میکند؛ طرحی که هدف آن ایجاد یک مدل دیجیتال از شهر و استفاده از دادهها و فناوریهای هوشمند برای تحلیل وضعیت موجود و بررسی سناریوهای مختلف مدیریت شهری است.
بهزاد پایمرد، مدیرعامل سازمان فناوریهای نوین و نوآوری شهری شهرداری تهران، در اظهارات اخیر خود اعلام کرده است که هوش مصنوعی در این پروژه برای مدیریت حوزههایی مانند ترافیک، پسماند، انرژی و بحرانهای شهری مورد توجه قرار گرفته است.
دوقلوی دیجیتال چیست و چگونه کار میکند؟
دوقلوی دیجیتال یا Digital Twin، نسخهای دیجیتالی و دادهمحور از یک دارایی، زیرساخت یا محیط واقعی است که با دریافت اطلاعات از دنیای واقعی، امکان شبیهسازی، تحلیل و بررسی رفتار آن را فراهم میکند.
در حوزه مدیریت شهری، این فناوری میتواند تصویری دیجیتال از بخشهای مختلف شهر ایجاد کند؛ تصویری که با استفاده از دادههای مربوط به خیابانها، ساختمانها، شبکه حملونقل، زیرساختها و خدمات شهری بهروزرسانی میشود.
برای مثال، در یک سامانه دوقلوی دیجیتال ترافیکی، اطلاعات مربوط به حجم خودروها، وضعیت معابر، چراغهای راهنمایی و جریان حرکت در شبکه شهری میتواند در یک محیط تحلیلی مورد استفاده قرار گیرد.
در چنین شرایطی، مدیران شهری میتوانند پیش از اجرای یک تصمیم، سناریوهای مختلف را بررسی کنند؛ برای نمونه، تغییر زمانبندی چراغهای راهنمایی، محدودیت تردد در یک محور یا تغییر مسیر جریان خودروها چه تأثیری بر سایر خیابانها خواهد داشت.
تفاوت اصلی این فناوری با یک نقشه دیجیتال معمولی در همین قابلیت تحلیل و شبیهسازی است. نقشه صرفاً موقعیت مکانی را نمایش میدهد، اما دوقلوی دیجیتال میتواند با استفاده از دادههای بهروز، رفتار بخشهایی از شهر را مدلسازی کند.
ترافیک؛ نخستین بخش از پروژه دوقلوی دیجیتال تهران
یکی از مهمترین محورهای اعلامشده برای اجرای این پروژه، مدیریت ترافیک پایتخت است.
مدیرعامل سازمان فناوریهای نوین شهرداری تهران در پنجم آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که دموی ترافیکی دوقلوی دیجیتال راهاندازی شده و تستهای اولیه آن با موفقیت انجام گرفته است.
به گفته او، این پروژه در بخش ترافیک میتواند موضوعاتی مانند لجستیک بار، حمل پسماند، هوشمندسازی چراغهای راهنمایی و روانسازی تردد خودروها را پوشش دهد.
یکی از قابلیتهای مورد اشاره، بررسی امکان انتقال حجم ترافیک از یک محور به محور دیگر است؛ موضوعی که در صورت برخورداری از دادههای دقیق و سامانههای کنترلی مناسب، میتواند به مدیریت بهتر جریان خودروها کمک کند.
با این حال، راهاندازی دموی آزمایشی به معنای استقرار کامل این فناوری در تمام شبکه معابر تهران نیست و توسعه زیرساختهای لازم در سطح شهر همچنان از مراحل ضروری پروژه محسوب میشود.
از مدیریت پسماند تا کنترل مصرف انرژی
کاربرد دوقلوی دیجیتال به ترافیک محدود نمیشود. بر اساس توضیحات مسئولان شهرداری، مدیریت پسماند و انرژی نیز از حوزههایی هستند که در برنامه توسعه این پروژه قرار دارند.
در بخش پسماند، امکان تحلیل مسیرهای جمعآوری زباله، مدیریت ناوگان حمل، بررسی عملکرد مراکز پردازش و بهینهسازی فرآیند انتقال پسماند میتواند به کاهش هزینهها و افزایش کارایی خدمات شهری کمک کند.
در حوزه انرژی نیز استفاده از مدلهای تحلیلی برای بررسی میزان مصرف، شناسایی نقاط پرمصرف و ارزیابی سناریوهای مدیریت منابع از جمله ظرفیتهای این فناوری است.
پایمرد همچنین از طراحی سامانهای مبتنی بر مدل «نکسوس» در ارتباط با دوقلوی دیجیتال خبر داده است. این رویکرد بر بررسی ارتباط میان بخشهایی مانند آب، انرژی و سایر منابع تأکید دارد؛ زیرا تصمیمگیری در یکی از این حوزهها میتواند بر بخشهای دیگر اثر بگذارد.
مدیریت بحران؛ امکان پیشبینی پیش از وقوع خسارت
یکی دیگر از حوزههایی که میتواند از توسعه دوقلوی دیجیتال بهره ببرد، مدیریت بحرانهای شهری است.
در شهری مانند تهران که با مخاطراتی همچون زلزله، سیلاب و اختلال در زیرساختهای حیاتی روبهروست، دسترسی به اطلاعات یکپارچه و امکان شبیهسازی شرایط اضطراری اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، در یک مدل دیجیتال شهری میتوان سناریوهای مختلف بارندگی شدید، آبگرفتگی معابر، اختلال در شبکه حملونقل یا آسیبدیدن بخشی از زیرساختها را بررسی کرد.
چنین قابلیتی میتواند به مدیران کمک کند تا نقاط آسیبپذیر را شناسایی کرده و پیش از وقوع بحران، برای تخصیص منابع، تعیین مسیرهای جایگزین و هماهنگی دستگاههای امدادی برنامهریزی کنند.
البته تحقق این قابلیتها مستلزم دسترسی به دادههای معتبر، بهروزرسانی مستمر اطلاعات و اتصال سامانههای مختلف مدیریت بحران است.
چالش اصلی؛ یکپارچهسازی اطلاعات دستگاهها
با وجود ظرفیتهای فناورانه دوقلوی دیجیتال، اجرای چنین پروژهای در شهری به بزرگی تهران ساده نیست.
اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت شهر در اختیار مجموعهای از سازمانها و دستگاههای مختلف قرار دارد. شهرداری، پلیس راهور، شرکتهای خدماترسان، سازمانهای حملونقل و دستگاههای مسئول محیطزیست هرکدام بخشی از دادههای شهری را تولید و نگهداری میکنند.
اگر این اطلاعات به شکل یکپارچه و با استانداردهای مشترک در دسترس نباشند، امکان ایجاد یک تصویر دقیق و بهروز از شهر محدود خواهد شد.
از سوی دیگر، هزینه توسعه زیرساختهای پردازش داده، امنیت اطلاعات، حفظ حریم خصوصی شهروندان، نگهداری سامانهها و تأمین نیروی متخصص نیز از چالشهای مهم چنین پروژهای است.
بنابراین، موفقیت دوقلوی دیجیتال تنها به خرید فناوری یا توسعه نرمافزار وابسته نیست؛ بلکه به اصلاح فرآیندهای مدیریتی و ایجاد همکاری مؤثر میان سازمانهای شهری نیز نیاز دارد.
آیا تهران به یک شهر هوشمند تبدیل میشود؟
توسعه دوقلوی دیجیتال میتواند گامی در مسیر هوشمندسازی مدیریت تهران باشد؛ اما فاصله میان راهاندازی یک نمونه آزمایشی و مدیریت یکپارچه شهری همچنان قابل توجه است.
برای سنجش موفقیت این پروژه باید مشخص شود که چه تعداد از سامانههای شهری به آن متصل خواهند شد، دادهها با چه فاصله زمانی بهروزرسانی میشوند، چه میزان از تصمیمهای مدیریتی بر اساس تحلیلهای آن انجام خواهد شد و این فناوری تا چه اندازه میتواند هزینه خدمات شهری را کاهش دهد.
مهمتر از همه، نتیجه نهایی باید در زندگی شهروندان قابل مشاهده باشد؛ کاهش زمان سفر، بهبود کیفیت هوا، کاهش اتلاف منابع، جمعآوری کارآمدتر پسماند و افزایش آمادگی در برابر بحرانها از جمله شاخصهایی هستند که میتوانند میزان موفقیت چنین طرحی را نشان دهند.
دوقلوی دیجیتال زمانی از یک پروژه فناورانه به ابزاری مؤثر برای مدیریت شهری تبدیل میشود که خروجی آن نه فقط در سامانههای مدیریتی، بلکه در کیفیت زندگی مردم نیز دیده شود.
منابع گزارش
۱. تسنیم؛ تستهای اولیه ابرپروژه دوقلوی دیجیتال تهران با موفقیت انجام شد، ۵ آبان ۱۴۰۵.
۲. گزارش درباره برنامه توسعه دوقلوی دیجیتال تهران و کاربرد آن در مدیریت شهری.
پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)