مصوبه دولت برای ساماندهی و تمرکززدایی از تهران و کرج در حالی وارد مرحله اجرا شده که نگرانیهایی درباره محدودیت ساختوساز، تغییرات جمعیتی و آینده توسعه پایتخت مطرح شده است. مسئولان وزارت راه و شهرسازی تأکید دارند که هدف این مصوبه متوقف کردن توسعه شهری نیست، بلکه مدیریت رشد شهرها و جلوگیری از تشدید مشکلات زیستمحیطی و زیرساختی مجموعه شهری تهران و البرز است.
به گزارش برزن نیوز، غلامرضا کاظمیان، معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری، در چهارصد و چهل و هفتمین جلسه شورای اسلامی شهر تهران، با ارائه توضیحاتی درباره مصوبه هیئت وزیران اظهار کرد: این مصوبه هشتم مهرماه به تصویب هیئت وزیران رسید و در ۲۶ مهرماه برای دستگاههای مرتبط ابلاغ شد.
وی با اشاره به اینکه موضوع تمرکززدایی از تهران در سیاستگذاریهای کشور سابقه دارد، گفت: این مسئله در دهههای گذشته به شکلهای مختلف مطرح شده و در اسناد بالادستی از جمله سند ملی آمایش سرزمین مصوب سال ۱۳۹۹ و برنامه هفتم توسعه و پیشرفت در سال ۱۴۰۳ نیز مورد توجه قرار گرفته است.
تهران با ادامه روند فعلی قابل اداره نخواهد بود
کاظمیان با اشاره به تأکیدات رئیسجمهور درباره ضرورت ساماندهی وضعیت پایتخت تصریح کرد: برای تهران باید اقدام جدی انجام شود و اگر در شرایط فعلی مداخله نکنیم، ادامه روند موجود امکانپذیر نخواهد بود.
به گفته وی، بازنگری طرحهای مصوب دهه ۸۰ با همکاری مرکز مطالعات وزارت راه و شهرسازی انجام شده و ابعاد زیستمحیطی، حملونقلی و اقتصادی مجموعه شهری تهران و البرز در این مطالعات مورد بررسی قرار گرفته است.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری با اشاره به اینکه ۷۳ درصد رفتوآمدها میان شهرهای استان تهران و البرز انجام میشود، افزود: بر اساس مطالعات صورتگرفته، مجموعهای از اقدامات کوتاهمدت و میانمدت برای دوره یک تا پنجساله تعریف شده تا از تشدید مشکلات موجود جلوگیری شود.
وی توضیح داد که اقدامات فوری در دو جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری در تیرماه و شهریورماه سال گذشته بررسی و ۲۱ اقدام در این زمینه تصویب شده است. این پیشنهادها در کمیته فنی با حضور اعضای اصلی و مدعو مورد بررسی قرار گرفت و اصلاحات متعددی در آن اعمال شد.
به گفته کاظمیان، بخشی از اقدامات نیز به هیئت وزیران و کمیسیون زیربنایی دولت ارجاع شد. این طرح ابتدا در بهمنماه ۱۴۰۴ در هیئت وزیران مطرح شد، اما با وقوع جنگ روند بررسی آن متوقف ماند و پس از پایان جنگ، جلسات از سر گرفته شد و مصوبه به تصویب نهایی رسید.
ساختوساز در تهران و البرز متوقف نمیشود
یکی از مهمترین محورهای اظهارات معاون وزیر راه و شهرسازی، رفع ابهام درباره محدودیتهای احتمالی ساختوساز در تهران و البرز بود.
کاظمیان تأکید کرد: در هیچ بخش این مصوبه، توقف ساختوساز در تهران و البرز پیشبینی نشده و موضوع محدودیت مطلق ساختوساز نیز مطرح نیست. هدف اصلی، پالایش، ساماندهی و هدایت ساختوسازها بر اساس ظرفیت واقعی شهرها و ضوابط قانونی است.
وی با اشاره به ۲۴ بند این مصوبه گفت: موضوعاتی مانند محیط زیست، فضای سبز، مسکن، انرژی و حکمرانی شهری در آن مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده است احکام قانونی مرتبط در یک چارچوب منسجم دنبال شوند.
معاون وزیر راه و شهرسازی افزود: بر اساس این مصوبه، ساختوساز فراتر از ظرفیت تعیینشده در طرحهای جامع و تفصیلی ممنوع است و قرار نیست توسعه شهرها بدون توجه به ظرفیتهای مصوب ادامه پیدا کند.
وی یادآور شد که در محدوده تهران و البرز ۶۷ شهر وجود دارد که هر یک دارای طرح جامع، تفصیلی یا هادی هستند. در حال حاضر نیز بازنگری ۱۵ طرح جامع در دستور کار قرار دارد و طرح جامع تهران هم بهزودی بازنگری خواهد شد.
فرونشست زمین و فشار بر منابع طبیعی؛ از نگرانیهای اصلی
کاظمیان با اشاره به مخاطرات زیستمحیطی و زمینشناختی در مجموعه شهری تهران و البرز، وضعیت فرونشست زمین در جنوب و جنوبشرق تهران را نگرانکننده توصیف کرد.
وی گفت: ریسکهای مرتبط با ساختوساز در این مصوبه مشخص شده است؛ چراکه بارگذاریهای پرتراکم در مناطق دارای حساسیت بالا میتواند آسیبپذیری تهران را افزایش دهد.
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی همچنین با اشاره به گسترش آلودگی هوا در برخی شهرهای منطقه اظهار کرد که این مشکل تنها به تهران محدود نیست و شهرهایی مانند فیروزکوه و اشتهارد نیز با آلودگی هوا مواجه هستند.
وی تغییر تدریجی کاربری زمینهای کشاورزی به باغ و سپس تبدیل آنها به واحدهای مسکونی و سایر کاربریها را از دیگر روندهای نگرانکننده دانست که در مصوبه جدید مورد توجه قرار گرفته است.
کاظمیان با بیان اینکه حدود ۳۰ درصد از اراضی منابع طبیعی مجموعه شهری تهران و البرز به محیطهای شهری تبدیل شدهاند، افزود: در همین دوره جمعیت منطقه ۳۰ درصد افزایش یافته، اما محدوده ساختوساز رشد ۵۰ درصدی داشته است.
اضافهجمعیت تهران و البرز به بیش از ۱۰ میلیون نفر میرسد؟
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری با اشاره به فشار بر منابع اکولوژیک منطقه گفت: به ازای هر نفر حدود دو هکتار کسری اکولوژیک وجود دارد و اگر روند فعلی مصرف آب و انرژی ادامه پیدا کند، اضافهجمعیت منطقه میتواند به بیش از ۱۰ میلیون نفر برسد.
وی یادآور شد که در سال ۱۴۰۱، جمعیت اضافه منطقه حدود چهار میلیون نفر برآورد شده بود.
کاظمیان با استناد به سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت مجموعه تهران و البرز را ۱۶ میلیون نفر اعلام کرد و گفت ظرفیت پیشبینیشده در مجموع طرحهای جامع، تفصیلی و هادی این منطقه تا سال ۱۴۲۰ حدود ۲۲ میلیون نفر است.
وی در پاسخ به نگرانیها درباره انتقال جمعیت از تهران تأکید کرد که هدف مصوبه، جابهجایی اجباری جمعیت نیست.
به گفته وی، حتی با وجود طرح چنین موضوعی، امکان انتقال جمعیت تهران به خارج از منطقه وجود ندارد و هدف اصلی این است که ساکنان پایتخت بتوانند در شرایط مناسبتری زندگی کنند.
شناسایی صنایع قابل انتقال تهران در دستور کار دولت
معاون وزیر راه و شهرسازی یکی از عوامل اصلی تمرکز جمعیت در تهران را تمرکز فرصتهای شغلی دانست و توضیح داد: ایجاد هر فرصت شغلی جدید به معنای جذب جمعیت است؛ زیرا نیروی کار به مسکن، مدرسه، دانشگاه، خدمات و زیرساختهای شهری نیاز دارد و این چرخه در صورت تداوم تمرکز فعالیتها، به افزایش بیشتر جمعیت منجر میشود.
کاظمیان تأکید کرد که باید جذابیت سایر شهرها برای فعالیت اقتصادی و اشتغال افزایش یابد تا فشار ناشی از تمرکز فرصتهای شغلی در تهران کاهش پیدا کند.
وی با اشاره به یکی از تکالیف پیشبینیشده در مصوبه دولت گفت: بر اساس این مصوبه، دستگاههای مسئول باید ظرف سه ماه مشاغل صنعتی قابل انتقال از تهران را شناسایی و احصا کنند.
۲۴ محور برای ساماندهی مجموعه شهری تهران و البرز
کاظمیان در تشریح محورهای اجرایی این مصوبه، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی زراعی و ساختوسازهای غیرقانونی خارج از محدوده شهرها را از اولویتها برشمرد.
وی همچنین بر ضرورت افزایش تحققپذیری طرحهای جامع و تفصیلی، جلوگیری از تخلفات ساختمانی، ارتقای بهرهوری انرژی، کاهش مصرف آب در ساختمانها و بخش کشاورزی و فضای سبز و اصلاح ساختار مدیریت مجموعه شهری تأکید کرد.
جابجایی صنایع آلاینده و فعالیتهای فاقد مزیت از مجموعه شهری، ایجاد درآمدهای پایدار برای شهرداریها، تقویت سازوکارهای نظارتی، ارتقای زیرساختهای حملونقل و تأسیسات منطقهای و بازنگری در قوانین استقرار صنایع و فعالیتها نیز از دیگر محورهای مورد اشاره وی بود.
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به ظرفیت خالی شهرکهای صنعتی گفت: نواحی و شهرکهای صنعتی موجود ظرفیت کافی برای توسعه فعالیتها دارند و از این بابت نگرانی خاصی وجود ندارد.
وی در پایان خاطرنشان کرد که طی ۳۰ سال گذشته تنها برای دو شهرک مجوز احداث صادر شده و در تمام این سالها مجوزی برای ایجاد شهرهای جدید صادر نشده است.
مجموع اظهارات مسئولان وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد دولت در پی تغییر رویکرد توسعه مجموعه شهری تهران و البرز از گسترش فیزیکی و افزایش بارگذاری به سمت مدیریت ظرفیتهای موجود، کنترل ساختوسازهای خارج از ضوابط و کاهش فشار بر منابع طبیعی است؛ رویکردی که تحقق آن به همکاری دستگاههای اجرایی، مدیریت شهری و بازنگری در سیاستهای اشتغال و استقرار فعالیتهای اقتصادی وابسته خواهد بود.
پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)