پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
گروه اقتصادی برزن نیوز
از مصوبه واردات تا عرضه در جایگاه‌ها
واردات بنزین سوپر با هدف فراهم کردن امکان عرضه این فرآورده با مشارکت بخش خصوصی و خارج از سازوکار معمول توزیع بنزین یارانه‌ای پیگیری شد. بر اساس گزارش منتشرشده از سوی پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) در آبان ۱۴۰۴، برای واردکنندگان و شرکت‌های توزیع‌کننده بنزین سوپر، مجوزهای جداگانه در نظر گرفته شد و عرضه این فرآورده در بورس انرژی به‌عنوان سازوکاری برای انجام معاملات و کشف قیمت مطرح شد.
یاسر میرزایی، معاون توسعه بازار هیدروکربوری بورس انرژی، در آن مقطع اعلام کرد که زنجیره واردات تا عرضه بنزین سوپر در اختیار بخش خصوصی قرار می‌گیرد و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی هماهنگی لازم را برای انتقال محموله‌ها به شرکت‌های توزیع‌کننده انجام می‌دهد.
این سازوکار قرار بود امکان ورود واردکنندگان و توزیع‌کنندگان جدید را فراهم کند و عرضه بنزین سوپر را از وابستگی کامل به شبکه سنتی توزیع دولتی خارج سازد.
منبع: پایگاه خبری بازار سرمایه ایران، به نقل از آرمان اقتصادی
آغاز عرضه با خودروهای سوخت‌رسان سیار
نقطه عطف اجرایی این طرح در تهران، چهارم دی ۱۴۰۴ بود. شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد عرضه بنزین سوپر وارداتی در پایتخت با استفاده از خودروهای سوخت‌رسان سیار آغاز می‌شود.
بر اساس این اطلاعیه، شرکت «تجارت الکترونیک آیریک پارسیان» به‌عنوان توزیع‌کننده دارای مجوز معرفی شد و پنج خودروی سوخت‌رسان سیار در محل‌های تعیین‌شده برای عرضه سوخت به متقاضیان در نظر گرفته شدند.
شرکت ملی پخش همچنین اعلام کرد کنترل‌های کمی و کیفی این فرآورده باید با همکاری شرکت‌های ذی‌صلاح مورد تأیید سازمان ملی استاندارد انجام شود. خودروهای فعال در این طرح نیز با بدنه سبز و برچسب E+95 قابل شناسایی بودند.
این شیوه عرضه، امکان دسترسی اولیه به بنزین سوپر وارداتی را فراهم کرد؛ اما اتکا به تعداد محدودی خودروی سیار، به‌خودی‌خود به معنای دسترسی پایدار و گسترده در سطح شهر نبود. به همین دلیل، توسعه عرضه در جایگاه‌های ثابت به یکی از مراحل مهم بعدی طرح تبدیل شد.
منبع: خبرگزاری مهر، اطلاعیه شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی
بنزین سوپر چقدر قیمت دارد؟
قیمت‌گذاری، یکی از مهم‌ترین بخش‌های بحث درباره بنزین سوپر وارداتی است. این فرآورده برخلاف بنزین معمولی سهمیه‌ای، با سازوکار قیمت‌گذاری متفاوتی عرضه می‌شود و قیمت آن به عواملی مانند بهای خرید، هزینه حمل‌ونقل، ذخیره‌سازی، هزینه‌های توزیع و شرایط معامله وابسته است.
در آبان ۱۴۰۴، قیمت پایه حدود ۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان برای هر لیتر بنزین سوپر وارداتی در بورس انرژی گزارش شد. این رقم قیمت پایه معامله بود و نباید آن را با قیمت نهایی فروش در جایگاه اشتباه گرفت.
در شهریور ۱۴۰۵ نیز خبرگزاری تسنیم به نقل از مدیرعامل بورس انرژی، قیمت حدود ۹۰ هزار تومان برای هر لیتر را در ارتباط با معاملات بنزین سوپر مطرح کرد. با این حال، در همان گزارش توضیح داده شد که عرضه‌های مورد اشاره به‌صورت مقطعی انجام شده و بخشی از محموله‌ها در گذشته خریداری شده بودند؛ بنابراین این رقم را نمی‌توان بدون بررسی بیشتر، قیمت یکسان و جاری تمام جایگاه‌ها دانست.
به بیان دیگر، قیمت معامله در بورس، قیمت خرید محموله توسط توزیع‌کننده و قیمت نهایی پرداختی مصرف‌کننده سه مفهوم متفاوت‌اند. برای مقایسه دقیق قیمت‌ها باید تاریخ معامله، حجم محموله، هزینه‌های جانبی و نرخ نهایی فروش مشخص باشد.
منابع: آرمان اقتصادی، آبان ۱۴۰۴ و خبرگزاری تسنیم، شهریور ۱۴۰۵
چرا منشأ واردات و قیمت محموله‌ها محل پرسش است؟
یکی از موضوعات مطرح‌شده درباره بنزین سوپر وارداتی، منشأ محموله‌ها و نحوه محاسبه قیمت آنهاست.
محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی، در گفت‌وگو با تسنیم در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد اطلاعات مربوط به مبدأ واردات و مسیر انتقال محموله‌ها از جمله اطلاعاتی است که امکان انتشار آن در بورس انرژی وجود ندارد. او همچنین توضیح داد هزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل، دموراژ و ذخیره‌سازی در قیمت تمام‌شده بنزین وارداتی اثرگذارند.
این توضیحات نشان می‌دهد مقایسه مستقیم قیمت بنزین سوپر وارداتی با بنزین تولید داخل، بدون توجه به تفاوت هزینه‌ها و شرایط تأمین، تصویر کاملی از اقتصاد عرضه به دست نمی‌دهد.
با این حال، برای ارزیابی عمومی طرح، انتشار اطلاعات غیرمحرمانه‌ای مانند حجم محموله‌های واردشده، تعداد واردکنندگان فعال، حجم عرضه‌شده و دامنه قیمت نهایی در شهرهای مختلف می‌تواند به شفافیت بازار کمک کند.
عرضه از تهران فراتر رفت؛ سنندج در فهرست شهرهای عرضه‌کننده
گزارش‌های منتشرشده در مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد توسعه عرضه بنزین سوپر به شهرهای دیگر نیز رسیده است.
بر اساس گزارش پایگاه خبری میز انرژی در ۲۳ مهر، قرار بود عرضه بنزین سوپر از شنبه ۲۵ مهر در دو جایگاه سنندج، با نام‌های «خواجه‌ای» و «آرمان»، آغاز شود. در این گزارش به نقل از جلال حمه‌حسنی، مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کردستان، آمده است که این فرآورده از پالایشگاه ستاره خلیج فارس تأمین می‌شود و با نرخ خرید از پالایشگاه در استان عرضه خواهد شد.
گزارش دیگری از همین رسانه در ۲۶ مهر از آغاز عرضه در دو جایگاه سنندج خبر داد و اعلام کرد در صورت استقبال شهروندان، امکان افزایش تعداد جایگاه‌های عرضه‌کننده و گسترش توزیع در دیگر شهرستان‌های استان بررسی می‌شود.
این خبر از یک نکته مهم حکایت دارد: عنوان «بنزین سوپر» لزوماً به معنای وارداتی بودن تمام سوخت عرضه‌شده نیست. در حالی که طرح اولیه مورد بحث بر واردات بنزین سوپر و توزیع آن از سوی بخش خصوصی متمرکز بود، گزارش کردستان از تأمین سوخت از یک پالایشگاه داخلی خبر می‌دهد. بنابراین، برای بررسی وضعیت بازار باید منشأ تأمین هر محموله به‌طور جداگانه مشخص شود.
منابع: میز انرژی، آغاز عرضه در سنندج و گزارش توسعه عرضه در کردستان
آیا بنزین سوپر وارداتی در همه جایگاه‌ها در دسترس است؟
گسترش جغرافیایی عرضه را نباید با دسترسی یکسان در سراسر کشور اشتباه گرفت. در گزارش‌های رسانه‌ای، از محدود بودن عرضه در برخی مقاطع و دشواری دسترسی مصرف‌کنندگان در بخش‌هایی از تهران نیز سخن گفته شده است.
برای مثال، گزارش منتشرشده در رکنا در مرداد ۱۴۰۵ به محدودیت عرضه بنزین سوپر در بسیاری از جایگاه‌های تهران اشاره داشت و از عرضه این فرآورده از طریق خودروهای سیار سوخت‌رسان در برخی نقاط خبر می‌داد.
در مقابل، خبرهای مهر ۱۴۰۵ از برنامه توسعه عرضه در شهرهایی مانند سنندج حکایت دارند. کنار هم قرار دادن این گزارش‌ها نشان می‌دهد وضعیت دسترسی ممکن است بر حسب شهر، زمان و شیوه تأمین متفاوت باشد.
با وجود این، بدون انتشار فهرست به‌روز جایگاه‌های فعال، حجم عرضه روزانه و میزان موجودی، نمی‌توان درباره پوشش واقعی طرح در کل کشور قضاوت قطعی کرد.
منبع: رکنا، گزارش محدودیت عرضه بنزین سوپر در تهران
پرسش اصلی؛ توسعه عرضه با چه سازوکاری ادامه می‌یابد؟
ورود بخش خصوصی به واردات و توزیع بنزین سوپر، تجربه‌ای متفاوت از شیوه متعارف عرضه بنزین در ایران است. این مدل می‌تواند زمینه مشارکت واردکنندگان و توزیع‌کنندگان جدید را فراهم کند؛ اما نتیجه آن به عواملی مانند استمرار تأمین، شفافیت قیمت‌گذاری، نظارت کیفی و توسعه شبکه عرضه وابسته است.
برای مصرف‌کننده، صرف اعلام آغاز طرح کافی نیست. دسترسی واقعی به سوخت، اطلاع از قیمت نهایی، اطمینان از کیفیت و امکان مراجعه به جایگاه‌های مشخص، معیارهای ملموس‌تری برای ارزیابی عملکرد آن هستند.
از سوی دیگر، توسعه عرضه در شهرهای مختلف باید با انتشار اطلاعات روشن درباره منشأ سوخت همراه باشد تا بنزین سوپر وارداتی با محصول تأمین‌شده از پالایشگاه‌های داخلی یکسان فرض نشود.
جمع‌بندی برزن نیوز
مسیر عرضه بنزین سوپر در ایران از برنامه‌ریزی برای واردات و معامله در بورس انرژی به اجرای طرح عرضه سیار در تهران و سپس توسعه عرضه در برخی شهرهای دیگر رسیده است. گزارش‌های مهر ۱۴۰۵ از آغاز عرضه در سنندج نیز نشان می‌دهد این فرآیند ادامه دارد؛ هرچند اطلاعات منتشرشده برای تعیین میزان پوشش سراسری و حجم واقعی عرضه کافی نیست.
اکنون سه شاخص برای سنجش نتیجه این سیاست اهمیت دارد: حجم واقعی محموله‌های وارداتی، تعداد جایگاه‌های فعال و قیمت نهایی پرداختی مصرف‌کنندگان. انتشار منظم این داده‌ها می‌تواند مشخص کند که آیا عرضه بنزین سوپر به بازاری پایدار و قابل دسترس تبدیل شده است یا همچنان به عرضه محدود و مقطعی وابسته می‌ماند.
برزن نیوز برای تکمیل این گزارش، پیگیری آخرین آمار واردات از وزارت نفت، جزئیات معاملات از بورس انرژی و فهرست جایگاه‌های فعال از شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی را ضروری می‌داند.
