پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
به گزارش برزن نیوز، پویش عرضه رایگان سیانجی توانسته در کوتاهمدت روزانه حدود ۲ تا ۳ میلیون مترمکعب به مصرف گاز در جایگاهها اضافه و به همان میزان از فشار بر تقاضای بنزین کم کند؛ با این حال، فرسودگی مخازن خودروهای دوگانهسوز، ناترازی گاز در فصل سرد و مشکلات اقتصادی جایگاهداران نشان میدهد مشوق قیمتی بهتنهایی نمیتواند راهحل پایدار بحران بنزین باشد.
مصرف بنزین در روزهای اوج تردد از مرز ۱۳۵ میلیون لیتر در روز عبور کرده و فاصله میان تولید و مصرف، هزینه قابلتوجهی برای تأمین کسری بنزین از محل واردات به کشور تحمیل میکند.
در چنین شرایطی، پویش توزیع رایگان سیانجی در صدها جایگاه کشور با هدف انتقال بخشی از تقاضای بنزین به سوخت گاز آغاز شده است؛ اقدامی که در کوتاهمدت اثر خود را نشان داده، اما تداوم آن به رفع موانع ساختاری صنعت سیانجی وابسته است.
ظرفیت ۴۰ میلیون مترمکعبی که بخش زیادی از آن بلااستفاده است
ایران بیش از ۲۵۰۰ جایگاه فعال سیانجی دارد و ظرفیت اسمی این شبکه به بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد؛ اما مصرف واقعی گاز در ناوگان حملونقل طی سالهای اخیر حدود ۱۵ تا ۱۸ میلیون مترمکعب باقی مانده است.
این فاصله به معنای آن است که بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاری انجامشده در زیرساخت سیانجی هنوز مورد استفاده کامل قرار نمیگیرد.
رضا نیکزاد، کارشناس حوزه انرژی، با اشاره به نتایج اولیه پویش عرضه رایگان میگوید افزایش مصرف گاز جایگاهها در این مدت توانسته بین ۲ تا ۳ میلیون مترمکعب از مصرف بنزین معادل آن بکاهد.
بر اساس این دیدگاه، ظرفیت خالی جایگاههای سیانجی معادل بیش از ۲۲ میلیون لیتر بنزین در روز است؛ بنابراین در صورت افزایش سهم این سوخت در سبد حملونقل، میتوان بخشی از نیاز کشور را بدون سرمایهگذاری جدید در ظرفیت پالایشگاهی پاسخ داد.
با این حال، افزایش موقت تقاضا از طریق سوخت رایگان لزوماً به معنای تغییر پایدار رفتار مصرفکنندگان نیست.
مخازن فرسوده؛ مانع بزرگ بازگشت خودروها به سیانجی
یکی از مهمترین موانع توسعه مصرف سیانجی، وضعیت خودروهای دوگانهسوز است.
از مجموع حدود ۴.۵ میلیون خودروی گازسوز فعال در حملونقل، نزدیک به یک میلیون دستگاه به دلایلی مانند پایان عمر مخازن، عدم موفقیت در آزمونهای ادواری یا مسائل مرتبط با استانداردهای ایمنی، عملاً از چرخه مصرف گاز خارج شدهاند.
بخشی از این خودروها در نتیجه غیرفعال شدن سیستم گاز، دوباره به مصرفکننده بنزین تبدیل شدهاند.
مشکل زمانی جدیتر میشود که هزینه تعویض مخزن را با صرفهجویی حاصل از مصرف سیانجی مقایسه کنیم. هزینه بازرسی و بهویژه تعویض مخازن فرسوده میتواند برای رانندگان رقم سنگینی ایجاد کند؛ در حالی که اختلاف قیمت سوخت در شرایط فعلی لزوماً به اندازهای نیست که این هزینه را در مدت کوتاه جبران کند.
در نتیجه، حتی رایگان شدن مقطعی سیانجی نیز نمیتواند بهتنهایی انگیزه کافی برای بازگشت خودروهای فرسوده به این چرخه ایجاد کند.
ناترازی گاز؛ تهدید دیگری برای توسعه سیانجی
مسئله فقط به خودروها و مصرفکنندگان محدود نمیشود. جایگاههای سیانجی در فصل سرد سال با چالش دیگری نیز مواجه هستند: محدودیت گاز شبکه.
اگرچه سهم مصرف سیانجی در کل گاز طبیعی تصفیهشده کشور کمتر از ۲ درصد است، اما با افزایش مصرف خانگی در زمستان، جایگاههای سوخت گاز ممکن است با محدودیت یا قطعی مواجه شوند.
این وضعیت برای ناوگان عمومی و خدماتی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا استمرار فعالیت آنها به دسترسی مطمئن به سوخت وابسته است.
از سوی دیگر، جایگاهداران نیز با هزینه بالای برق، تعمیرات و استهلاک تجهیزات کمپرسوری مواجهاند. بنابراین اجرای سیاستهای یارانهای و عرضه رایگان، بدون پیشبینی سازوکار جبران هزینههای جایگاهها، میتواند فشار مالی بیشتری بر این بخش وارد کند.
نسخه پایدار برای کاهش مصرف بنزین چیست؟
اگر هدف سیاستگذار، کاهش پایدار مصرف بنزین باشد، توسعه سیانجی نمیتواند صرفاً به طرحهای تشویقی کوتاهمدت محدود شود.
حمایت مالی هدفمند برای تعویض مخازن خودروهای پرتردد مانند تاکسیها و وانتبارها، استفاده از منابع صرفهجویی برای اعطای تسهیلات کمبهره و الزام خودروسازان به توسعه خودروهای پایهگازسوز پربازده، بخشی از راهکارهای مطرحشده برای اصلاح این وضعیت است.
در کنار آن، پایداری فعالیت جایگاههای سیانجی در زمستان و جلوگیری از قطع یا محدودیت گسترده گاز این مراکز نیز اهمیت دارد.
در نهایت، پویش عرضه رایگان سیانجی نشان داده است که بخشی از ظرفیت بلااستفاده شبکه گاز کشور میتواند در کاهش فشار بر بازار بنزین نقش داشته باشد؛ اما تبدیل این ظرفیت به یک راهحل پایدار، نیازمند اصلاح همزمان زیرساخت خودروها، اقتصاد جایگاهها، سیاستهای حمایتی و سبد سوخت کشور است.
