پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز | در شرایطی که تغییرات اقلیمی، شهرهای جهان را با دو چالش همزمان سیلابهای ناگهانی و کمبود منابع آب روبهرو کرده است، هلند با اجرای الگوی «شهر اسفنجی» (Sponge City) توانسته راهکاری متفاوت برای مدیریت آب شهری ارائه دهد. این رویکرد به جای هدایت سریع آب باران به شبکه فاضلاب، تلاش میکند آب را در دل شهر نگه دارد، جذب کند و دوباره به چرخه طبیعی بازگرداند.
خیابانهایی که آب را ذخیره میکنند
در بسیاری از شهرهای هلند از جمله روتردام، آسفالتهای نفوذناپذیر به تدریج جای خود را به کفپوشهای متخلخل، باغچههای بارانی و فضاهای سبزی دادهاند که هنگام بارندگی، آب را جذب میکنند. این اقدام علاوه بر کاهش فشار بر شبکه جمعآوری آبهای سطحی، از وقوع آبگرفتگیهای گسترده نیز جلوگیری میکند.
در این الگو، خیابانها، پارکها و حتی میدانهای شهری بخشی از زیرساخت مدیریت آب محسوب میشوند و تنها نقش عبور و مرور یا فضای تفریحی ندارند.
میدانهایی که هنگام بارندگی به مخزن آب تبدیل میشوند
یکی از شاخصترین پروژههای هلند، میدان Benthemplein در شهر روتردام است؛ فضایی که در روزهای عادی به عنوان زمین ورزش، محل تجمع و فضای عمومی مورد استفاده قرار میگیرد، اما هنگام بارندگی شدید به یک حوضچه بزرگ ذخیره آب تبدیل میشود.
این میدان قادر است هزاران مترمکعب آب باران را به صورت موقت ذخیره کند و پس از پایان بارندگی، آب به تدریج وارد شبکه زهکشی یا سفرههای زیرزمینی شود.
بامهای سبز؛ سلاحی برای کاهش گرمای شهر
شهرداریهای هلند در سالهای اخیر توسعه بامهای سبز و دیوارهای گیاهی را نیز به یکی از ارکان سیاستهای اقلیمی خود تبدیل کردهاند.
این بامها علاوه بر جذب بخشی از آب باران، دمای ساختمانها را کاهش میدهند، مصرف انرژی برای سرمایش را کم میکنند و به کاهش پدیده «جزیره گرمایی شهری» کمک میکنند؛ پدیدهای که در کلانشهرها موجب افزایش محسوس دمای هوا نسبت به مناطق پیرامونی میشود.
سرمایهگذاری به جای هزینه
کارشناسان شهری معتقدند هر یورویی که برای زیرساختهای طبیعتمحور هزینه میشود، چندین برابر در کاهش خسارات ناشی از سیلاب، کاهش هزینههای نگهداری شبکه فاضلاب و صرفهجویی در مصرف انرژی بازمیگردد.
به همین دلیل، بسیاری از شهرهای اروپایی تجربه هلند را به عنوان الگویی موفق برای سازگاری با تغییرات اقلیمی دنبال میکنند.
تجربهای قابل توجه برای شهرهای ایران
کلانشهرهای ایران نیز در سالهای اخیر با دو بحران همزمان روبهرو بودهاند؛ از یک سو بارشهای کوتاه اما شدید که موجب آبگرفتگی معابر میشود و از سوی دیگر کاهش منابع آب و افزایش دمای هوا.
متخصصان شهرسازی معتقدند توسعه بامهای سبز، افزایش سطوح نفوذپذیر، ایجاد پارکهای بارانی و طراحی فضاهای چندمنظوره ذخیره آب میتواند بخشی از راهکارهای قابل اقتباس از تجربه هلند باشد؛ راهکارهایی که علاوه بر مدیریت روانابهای شهری، به خنکتر شدن شهرها و افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی نیز کمک میکنند.
منابع: گزارشهای تحلیلی Reuters، The Guardian، C40 Cities و شهرداری Rotterdam درباره پروژههای سازگاری اقلیمی و توسعه شهرهای اسفنجی در هلند.
