پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز در حالی که بسیاری از شهرهای جهان با موجهای بیسابقه گرما، افزایش مصرف انرژی و تشدید پدیده «جزیره حرارتی شهری» دستوپنجه نرم میکنند، ایتالیا یکی از متفاوتترین پروژههای بازآفرینی شهری اروپا را در حاشیه شهر رم آغاز کرده است؛ پروژهای که هدف آن تنها نوسازی ساختمانها نیست، بلکه تبدیل یک محله فرسوده به الگویی برای سازگاری شهرها با تغییرات اقلیمی است.
طرح بازآفرینی مجموعه مسکونی کورویاله (Corviale) که سالها به عنوان نماد شکست برنامههای مسکن اجتماعی ایتالیا شناخته میشد، اکنون به یکی از مهمترین پروژههای اقلیممحور اروپا تبدیل شده است. این طرح با حمایت مالی اتحادیه اروپا و دولت ایتالیا در حال اجراست و تلاش میکند کیفیت زندگی هزاران ساکن این منطقه را همزمان با کاهش مصرف انرژی و مقابله با گرمای فزاینده شهر ارتقا دهد.
محلهای که روزی نماد بحران بود
کورویاله در دهه ۱۹۷۰ ساخته شد؛ ساختمانی عظیم به طول حدود یک کیلومتر که قرار بود پاسخگوی بحران مسکن باشد، اما به مرور زمان به دلیل ضعف خدمات شهری، فرسودگی کالبدی و مشکلات اجتماعی به یکی از محرومترین مناطق رم تبدیل شد.
اکنون پس از چند دهه، مدیریت شهری رم تصمیم گرفته به جای تخریب کامل، این مجموعه را با رویکرد بازآفرینی پایدار احیا کند؛ رویکردی که در بسیاری از کشورهای اروپایی جایگزین نوسازی صرف شده است.
مقابله با گرما؛ هدف اصلی پروژه
برنامه جدید تنها به بازسازی ساختمانها محدود نیست. بخش مهمی از پروژه به کاهش دمای محیط شهری اختصاص یافته است.
بر اساس این طرح:
- هزاران اصله درخت جدید در محله کاشته میشود.
- فضاهای عمومی سایهدار توسعه پیدا میکنند.
- مسیرهای پیاده و دوچرخهسواری افزایش مییابد.
- سطوح سبز و بامهای گیاهی گسترش پیدا میکنند.
- ساختمانها به عایقهای حرارتی و سامانههای کممصرف انرژی مجهز میشوند.
کارشناسان معتقدند چنین اقداماتی میتواند دمای برخی نقاط محله را در روزهای گرم تابستان چند درجه کاهش دهد و وابستگی خانوارها به سیستمهای سرمایشی را نیز کمتر کند.
پناهگاههای اقلیمی در دل شهر
یکی از نوآورانهترین بخشهای این پروژه، ایجاد «پناهگاههای اقلیمی» (Climate Shelters) است.
این فضاها شامل پارکها، مراکز عمومی، کتابخانهها و ساختمانهایی هستند که در روزهای بسیار گرم، شرایط مناسبی برای استراحت سالمندان، کودکان و سایر گروههای آسیبپذیر فراهم میکنند.
در سالهای اخیر بسیاری از شهرهای اروپا از جمله پاریس، بارسلونا و میلان نیز توسعه این مراکز را در دستور کار قرار دادهاند.
بازسازی انرژی؛ کاهش هزینه زندگی
بخش دیگری از پروژه به بهینهسازی مصرف انرژی اختصاص دارد.
پنجرههای قدیمی تعویض میشوند، سیستمهای گرمایش و سرمایش نوسازی خواهند شد و عایقکاری ساختمانها نیز به گونهای انجام میشود که هم مصرف برق کاهش یابد و هم آسایش حرارتی ساکنان افزایش پیدا کند.
مسئولان شهری معتقدند این اقدامات علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای، هزینه انرژی خانوارهای کمدرآمد را نیز به شکل محسوسی کاهش خواهد داد.
الگوی جدید شهرسازی اروپا
در سالهای اخیر، سیاست شهرسازی در بسیاری از کشورهای اروپایی از توسعه فیزیکی صرف فاصله گرفته و به سمت تابآوری اقلیمی حرکت کرده است.
امروز دیگر موفقیت یک پروژه شهری تنها با تعداد ساختمانهای نوساز سنجیده نمیشود؛ بلکه معیارهایی مانند کاهش مصرف انرژی، افزایش فضای سبز، کیفیت فضاهای عمومی، عدالت اجتماعی و آمادگی در برابر تغییرات اقلیمی نیز به شاخصهای اصلی تبدیل شدهاند.
پروژه کورویاله نمونهای از همین تغییر نگاه است؛ جایی که بازآفرینی شهری، سیاست اجتماعی، مدیریت انرژی و سازگاری با گرمایش زمین در قالب یک برنامه واحد دنبال میشود.
تجربهای قابل توجه برای شهرهای ایران
اگرچه شرایط اقتصادی و مدیریتی ایران با کشورهای اروپایی متفاوت است، اما تجربه رم یک پیام روشن برای شهرهای کشور دارد؛ بازآفرینی محلههای فرسوده میتواند همزمان ابزاری برای کاهش مصرف انرژی، مقابله با گرمای شدید، ارتقای کیفیت زندگی و افزایش تابآوری شهری باشد.
با توجه به افزایش موجهای گرما در کلانشهرهایی مانند تهران، اهواز، اصفهان و مشهد، توسعه فضاهای سبز، سایهبانهای شهری، بهسازی انرژی ساختمانها و ایجاد پناهگاههای اقلیمی میتواند بخشی از راهکارهای مدیریت آینده شهرها باشد.
منبع: گزارش اختصاصی بر اساس مطالب منتشرشده توسط خبرگزاری Reuters درباره پروژه بازآفرینی اقلیممحور محله Corviale در شهر رم، با ترجمه، بازنویسی و تحلیل برزن نیوز.
