سوخت گرانتر، خودروسازان را به سمت خودروهای کممصرف سوق میدهد
برزن نیوز: هزینه سوخت یکی از عوامل تعیینکننده در انتخاب خودرو و سیاستگذاری صنعت خودروسازی است. افزایش قیمت بنزین در بسیاری از کشورها باعث شده است مصرفکنندگان هنگام خرید خودرو، علاوه بر قیمت اولیه، به میزان مصرف سوخت و هزینه استفاده در بلندمدت نیز توجه بیشتری داشته باشند.
این موضوع در سالهای اخیر به تغییر راهبرد خودروسازان بزرگ منجر شده است. در حالی که بخشی از صنعت خودرو با سرعت به سمت تولید خودروهای تمامبرقی حرکت میکند، گروه دیگری از شرکتها توسعه خودروهای هیبریدی و پلاگینهیبریدی را بهعنوان راهکاری برای کاهش مصرف سوخت و پاسخگویی به نیاز بازارهای مختلف دنبال میکنند.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA) با عنوان «چشمانداز جهانی خودروهای برقی ۲۰۲۶» نشان میدهد افزایش قیمت نفت و نگرانی درباره امنیت تأمین انرژی، توجه مصرفکنندگان و دولتها را به سمت خودروهای کممصرف و برقی افزایش داده است.
بر اساس این گزارش، فروش جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ با رشد ۲۰ درصدی از مرز ۲۰ میلیون دستگاه عبور کرده و حدود یکچهارم خودروهای جدید فروختهشده در جهان را تشکیل داده است. همچنین آژانس بینالمللی انرژی تأکید میکند که افزایش هزینه سوخت در سال ۲۰۲۶، صرفه اقتصادی استفاده از خودروهای برقی را در بسیاری از بازارها بیشتر کرده است.
این تحولات نشان میدهد رقابت در صنعت خودرو دیگر صرفاً بر سر قدرت موتور، امکانات رفاهی و طراحی نیست؛ بلکه میزان مصرف انرژی و هزینه استفاده از خودرو نیز به یکی از شاخصهای اصلی رقابت تبدیل شده است.
مسئله بنزین در ایران؛ از مصرف بالا تا فشار بر منابع تأمین
در ایران، اهمیت خودروهای کممصرف را باید در چارچوب وضعیت تولید و مصرف بنزین بررسی کرد.
سالها قیمت پایین سوخت در مقایسه با هزینههای واقعی تأمین آن، در کنار رشد تعداد خودروها و مصرف بالای ناوگان موجود، زمینه افزایش تقاضای بنزین را فراهم کرده است.
بر اساس تحلیل منتشرشده در پایگاه داده ایران اوپن دیتا در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶، مصرف روزانه بنزین کشور به حدود ۱۳۴ میلیون لیتر رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مصرف ۱۳.۸ میلیون لیتری سال ۱۳۵۷، تقریباً ۱۰ برابر شده است.
این گزارش همچنین برآورد میکند که شکاف میان تولید و مصرف بنزین در کشور به حدود ۳۰ درصد رسیده و بخشی از این فاصله از طریق واردات و روشهای دیگر تأمین سوخت جبران میشود.
افزایش هزینه واردات نیز به یکی از نگرانیهای اقتصادی کشور تبدیل شده است. بر اساس دادههای بانک مرکزی که در گزارش ایران اوپن دیتا مورد استناد قرار گرفته، هزینه واردات بنزین از ۱۹۷ میلیون دلار در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۲.۹ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
این ارقام نشان میدهد مسئله بنزین صرفاً به قیمت پرداختی مصرفکننده در جایگاه محدود نیست؛ بلکه میزان مصرف، ظرفیت پالایشگاهی، کیفیت سوخت و هزینه تأمین کسری نیز بر اقتصاد انرژی کشور اثر میگذارند.
تغییر قیمت بنزین؛ مصرفکنندگان با هزینه جدید مواجه میشوند
تغییرات نظام سهمیهبندی و قیمتگذاری بنزین در سال ۱۴۰۵ نیز اهمیت مدیریت مصرف را بیشتر کرده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز در ششم سپتامبر ۲۰۲۶، دولت ایران اعلام کرد قیمت بنزین مصرفی فراتر از سهمیه ۱۱۰ لیتری ماهانه به ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر افزایش مییابد.
در این نظام، سهمیه نخست ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و سهمیه دوم ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود و مصرف مازاد مشمول نرخ سوم خواهد بود.
اگرچه همچنان بخش عمده بنزین مصرفی با نرخهای یارانهای عرضه میشود، تغییرات اخیر نشان میدهد مدیریت تقاضا و کاهش مصرف مازاد به یکی از محورهای سیاستگذاری انرژی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، خودروهایی که با پیمایش یکسان به بنزین کمتری نیاز دارند، میتوانند در کاهش هزینه سوخت خانوارها نقش داشته باشند. این مسئله بهویژه برای افرادی که مسافت زیادی را در طول ماه طی میکنند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خودروهای هیبریدی چگونه مصرف بنزین را کاهش میدهند؟
خودروهای هیبریدی با ترکیب موتور احتراق داخلی و موتور الکتریکی، بخشی از انرژی موردنیاز برای حرکت را از طریق برق تأمین میکنند.
در این خودروها، موتور الکتریکی در شرایطی مانند شروع حرکت، سرعتهای پایین و شتابگیری به موتور بنزینی کمک میکند. همچنین بخشی از انرژی حاصل از ترمزگیری به برق تبدیل و در باتری ذخیره میشود.
این سازوکار باعث میشود موتور بنزینی در بسیاری از شرایط با فشار کمتری کار کند و مصرف سوخت کاهش یابد.
یکی از مزیتهای خودروهای هیبریدی معمولی این است که برخلاف خودروهای تمامبرقی، نیازی به اتصال مستقیم به شارژر خارجی ندارند و باتری آنها از طریق موتور بنزینی و بازیابی انرژی ترمز شارژ میشود.
البته همه خودروهای هیبریدی عملکرد یکسانی ندارند و باید میان سه فناوری اصلی تفاوت قائل شد:
۱. هیبریدی معمولی (HEV):
این خودروها از موتور بنزینی و موتور الکتریکی بهصورت همزمان یا مستقل استفاده میکنند. باتری آنها از طریق موتور و ترمز احیاکننده شارژ میشود و نیازی به اتصال به برق شهری ندارند.
۲. پلاگینهیبریدی (PHEV):
این خودروها باتری بزرگتری دارند و میتوان آنها را با اتصال به برق خارجی شارژ کرد. در مسافتهای کوتاه امکان حرکت تمامبرقی دارند و در صورت کاهش شارژ باتری، موتور بنزینی وارد مدار میشود.
۳. تمامبرقی (BEV):
این خودروها فاقد موتور بنزینی هستند و نیروی حرکتی خود را بهطور کامل از باتری و موتور الکتریکی دریافت میکنند. بنابراین به زیرساخت شارژ و دسترسی مناسب به برق وابستگی بیشتری دارند.
این تفاوتها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خودروهای هیبریدی معمولی برای افرادی که امکان شارژ خانگی ندارند، میتوانند گزینه متفاوتی نسبت به خودروهای تمامبرقی باشند.
چرا خودروسازان بزرگ دوباره به هیبریدیها توجه کردهاند؟
شرکتهای بزرگ خودروسازی در سالهای اخیر به این نتیجه رسیدهاند که سرعت حرکت به سمت خودروهای تمامبرقی در تمام بازارها یکسان نیست.
هوندا یکی از نمونههای قابل توجه این تغییر رویکرد است. این خودروساز ژاپنی در نوامبر ۲۰۲۶ پیشبینی سود عملیاتی سالانه خود را افزایش داد که بخشی از آن به تقاضای مناسب برای خودروهای هیبریدی در بازار آمریکا مربوط بود. این اتفاق در شرایطی رخ داد که هوندا همزمان با هزینههای ناشی از بازنگری در برنامه خودروهای برقی خود روبهرو شده است.
تویوتا نیز سالهاست راهبرد چندمسیره را دنبال میکند و در کنار خودروهای تمامبرقی، توسعه هیبریدیها و پلاگینهیبریدیها را ادامه داده است.
در چین نیز شرکتهایی مانند بیوایدی و جیلی، علاوه بر سرمایهگذاری در خودروهای تمامبرقی، محصولات پلاگینهیبریدی را توسعه دادهاند.
این روند نشان میدهد که خودروسازان بهجای تمرکز انحصاری بر یک فناوری، به دنبال پاسخگویی به نیازهای متفاوت مشتریان در بازارهای مختلف هستند.
هیبریدیها چه جایگاهی در آینده بازار خودرو ایران دارند؟
بازار ایران از چند جهت میتواند به خودروهای هیبریدی توجه بیشتری نشان دهد.
نخست، مصرف بالای بنزین در بخش حملونقل و ضرورت کاهش فشار بر شبکه تأمین سوخت است. دوم، شرایط اقتصادی خانوارها و اهمیت هزینههای جاری خودرو و سوم، محدودیتهای مربوط به توسعه زیرساخت شارژ خودروهای تمامبرقی است.
در چنین شرایطی، خودروهای هیبریدی میتوانند بهعنوان یک گزینه میانی میان خودروهای بنزینی و تمامبرقی مطرح شوند.
با این حال، ورود گسترده این فناوری به بازار ایران بدون رفع موانع موجود امکانپذیر نیست.
قیمت اولیه خودروهای هیبریدی، هزینه واردات، دسترسی به قطعات یدکی، خدمات پس از فروش و امکان تعمیر باتری از جمله عواملی هستند که بر استقبال مصرفکنندگان اثر میگذارند.
همچنین باید توجه داشت که صرفهجویی در مصرف بنزین لزوماً به معنای ارزانتر بودن مالکیت خودرو نیست. اگر اختلاف قیمت خرید یک خودروی هیبریدی با نمونه بنزینی آن زیاد باشد، ممکن است هزینه اولیه خرید از محل صرفهجویی سوخت در مدت استفاده جبران نشود.
به همین دلیل، مقایسه اقتصادی این خودروها باید بر اساس مجموع هزینه خرید، مصرف سوخت، تعمیرات، بیمه و ارزش فروش مجدد انجام شود.
آیا هیبریدیها میتوانند جایگزین مناسبی برای خودروهای پرمصرف باشند؟
یکی از مهمترین ظرفیتهای فناوری هیبریدی، کاهش مصرف سوخت در ناوگان پرتردد است. خودروهای تاکسی، ناوگان خدمات شهری و خودروهایی که روزانه مسافت زیادی طی میکنند، به دلیل پیمایش بالا میتوانند از مزایای کاهش مصرف بهره بیشتری ببرند.
برای نمونه، اگر یک خودرو در طول سال ۳۰ هزار کیلومتر حرکت کند، حتی کاهش چند لیتر مصرف در هر ۱۰۰ کیلومتر میتواند در مجموع به صرفهجویی قابلتوجهی در مصرف بنزین منجر شود.
از همین رو، توسعه خودروهای هیبریدی در ناوگان عمومی و تاکسیهای شهری میتواند یکی از محورهای سیاستگذاری برای کاهش مصرف سوخت باشد.
البته این اقدام باید همراه با برنامه تأمین قطعات، آموزش تعمیرکاران، استانداردهای فنی و حمایت از خدمات پس از فروش باشد تا هزینه نگهداری این خودروها در آینده به مانعی برای استفاده از آنها تبدیل نشود.
آینده صنعت خودرو؛ رقابت بر سر بهرهوری انرژی
گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱.۷ میلیون بشکه از تقاضای جهانی نفت را کاهش دادهاند. این رقم اهمیت تغییر فناوری در بخش حملونقل را نشان میدهد.
در عین حال، توسعه خودروهای هیبریدی نیز بخشی از راهبرد کاهش مصرف سوخت در بسیاری از بازارهاست؛ بهویژه در مناطقی که توسعه زیرساخت شارژ خودروهای تمامبرقی هنوز با محدودیت مواجه است.
آنچه از تحولات اخیر صنعت خودرو برمیآید، این است که آینده حملونقل الزاماً در اختیار یک فناوری واحد نخواهد بود. خودروهای بنزینی کممصرف، هیبریدی، پلاگینهیبریدی و تمامبرقی احتمالاً برای مدتی در کنار یکدیگر به فعالیت ادامه خواهند داد.
برای ایران نیز مسئله اصلی تنها واردات یا تولید چند مدل هیبریدی نیست؛ بلکه ضرورت اصلاح ساختار صنعت خودرو، افزایش بهرهوری موتورهای تولید داخل، بهبود کیفیت سوخت و فراهم کردن شرایط اقتصادی مناسب برای دسترسی مصرفکنندگان به خودروهای کممصرف است.
در نهایت، اگر هدف کاهش مصرف بنزین و هزینههای حملونقل باشد، توسعه فناوریهای هیبریدی میتواند بخشی از راهحل باشد؛ اما بدون اصلاح ناوگان فرسوده، ارتقای کیفیت خودروهای داخلی و سیاستگذاری پایدار در حوزه انرژی، این فناوری بهتنهایی قادر به حل ناترازی سوخت کشور نخواهد بود.
تهیه و تنظیم: یسرا مرادی
پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)