تمرکز جمعیت؛ فراتر از ظرفیت زیستی تهران
به گزارش برزن نیوز، صدیقه ترابی، مشاور وزیر راه و شهرسازی، با اشاره به ضرورت اجرای مصوبه ساماندهی و تمرکززدایی از استانهای تهران و البرز اظهار کرد: تمرکز جمعیت، فعالیتهای اقتصادی و خدمات در این محدوده طی دهههای گذشته، فشار فزایندهای بر منابع طبیعی و ظرفیتهای زیستی وارد کرده است.
به گفته وی، محدودیت منابع آب، اضافهبرداشت از سفرههای زیرزمینی، فرونشست زمین، آلودگی هوا و فشار بر زیرساختهای شهری از مهمترین پیامدهای تمرکزگرایی در این منطقه است.
ترابی با اشاره به اینکه بیش از ۸۵ درصد مساحت ایران در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارد، افزود: تهران و البرز نیز در پهنه نیمهخشک کشور واقع شدهاند؛ با این حال، حدود ۲۵ درصد جمعیت کشور در مجموعه شهری تهران و البرز متمرکز شدهاند.
انتقال آب از حوضههای دیگر؛ راهکاری با هزینههای زیستمحیطی
مشاور وزیر راه و شهرسازی با اشاره به افزایش تقاضای آب در تهران و البرز گفت: طی دهههای گذشته، برای پاسخگویی به نیازهای این منطقه، منابع آبی از حوضههای دیگر منتقل شده است.
انتقال آب از منابعی همچون سد لار، رودخانه کرج و سد طالقان از جمله اقداماتی بوده که با هدف تأمین نیازهای پایتخت و مناطق پیرامونی انجام شده است.
با این حال، به گفته ترابی، منابع موجود برای پاسخگویی به تمام نیازهای جمعیت و فعالیتهای اقتصادی مستقر در این محدوده کافی نبوده و بخشی از فشار تأمین آب به حوضههای آبریز دیگر منتقل شده است.
وی اضافهبرداشت از منابع آب زیرزمینی، تکمیل نشدن زیرساختهای جمعآوری و تصفیه فاضلاب و اصلاح نشدن متناسب الگوی مصرف، بهویژه در بخش کشاورزی را از عوامل تشدیدکننده بحران آب دانست؛ عواملی که در نهایت به تخلیه سفرههای زیرزمینی و تشدید فرونشست زمین در بخشهایی از تهران و البرز منجر شدهاند.
فرونشست؛ هشدار جدی درباره آینده پایتخت
ترابی با اشاره به گسترش فرونشست زمین در جنوب و جنوبغرب تهران و برخی دشتهای استان البرز تأکید کرد: این پدیده دیگر صرفاً مسئلهای مرتبط با منابع آب زیرزمینی نیست، بلکه به تهدیدی برای زیرساختها و ظرفیتهای زیستی منطقه تبدیل شده است.
به اعتقاد وی، عبور فشار بر منابع طبیعی از ظرفیت تحمل محیط، پیامدهایی فراتر از بحران آب ایجاد میکند و محدودیتهای زیستمحیطی و زیرساختی را گسترش میدهد.
وی همچنین آلودگی هوا را یکی دیگر از نشانههای محدودیت ظرفیت زیستی مجموعه شهری تهران و البرز دانست و گفت: با آغاز فصل پاییز و افزایش پایداری جو، بار دیگر مشکلات کیفیت هوا در این منطقه نمایان میشود.
تمرکززدایی؛ انتقال جمعیت یا توزیع فرصتها؟
یکی از محورهای اصلی سیاست تمرکززدایی، کاهش وابستگی فرصتهای شغلی، خدمات و امکانات به پایتخت است.
مشاور وزیر راه و شهرسازی معتقد است تمرکز بخش قابلتوجهی از خدمات و امکانات کشور در تهران، شهروندان سایر استانها را برای تحصیل، اشتغال، دریافت خدمات و پیگیری امور اداری به این شهر وابسته کرده است.
ترابی تأکید کرد: اگر فرصتهای شغلی، امکانات رفاهی و خدمات موردنیاز مردم در سایر استانها توسعه پیدا کند، ضرورت مهاجرت یا مراجعه مستمر شهروندان به تهران کاهش خواهد یافت.
بر این اساس، تمرکززدایی قرار نیست صرفاً به معنای انتقال جمعیت از تهران باشد، بلکه هدف اصلی آن توزیع متناسب جمعیت و فعالیتهای اقتصادی با ظرفیتهای طبیعی و اقتصادی مناطق مختلف کشور است.
تمرکززدایی بدون اصلاح ساختار توسعه امکانپذیر نیست
اظهارات مشاور وزیر راه و شهرسازی نشان میدهد که مسئله تمرکززدایی از تهران، صرفاً یک تصمیم در حوزه شهرسازی نیست و تحقق آن به هماهنگی مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، زیستمحیطی، صنعتی و اجتماعی نیاز دارد.
توسعه فرصتهای شغلی در استانها، انتقال فعالیتهای اقتصادی متناسب با ظرفیت مناطق، توزیع عادلانه خدمات عمومی، مدیریت منابع آب و جلوگیری از گسترش بارگذاری جمعیتی در پهنههای آسیبپذیر، از الزامات این مسیر به شمار میروند.
با این حال، تجربه سیاستهای تمرکززدایی در دهههای گذشته نشان میدهد که تصویب اسناد و مصوبات بهتنهایی برای تغییر الگوی توسعه کافی نیست. تا زمانی که بخش مهمی از فرصتهای شغلی، امکانات درمانی، آموزشی، اداری و اقتصادی در تهران متمرکز باشد، انگیزه مهاجرت به پایتخت همچنان پابرجا خواهد ماند.
مسئله اصلی این است که آیا تمرکززدایی میتواند از سطح مصوبات دولتی فراتر برود و به تغییر واقعی در توزیع فرصتها و امکانات در کشور منجر شود؟ پاسخ به این پرسش، تا حد زیادی سرنوشت آینده تهران و امکان کاهش فشار بر منابع طبیعی و زیرساختهای آن را تعیین خواهد کرد.
منبع: پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی
پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)