به گزارش برزن نیوز، علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، با تشریح تازهترین دادههای جمعیتی درباره ازدواج و تجرد در ایران اعلام کرد که جمعیت جوانان ۱۸ تا ۳۵ سال کشور در سال ۱۴۰۵ حدود ۲۶ میلیون نفر برآورد شده است.
بر اساس آمار ارائهشده از سوی وی، تعداد زنان هرگز ازدواجنکرده ۱۳ سال و بالاتر به ۸ میلیون و ۵۳۳ هزار و ۸۲۰ نفر و تعداد مردان هرگز ازدواجنکرده ۱۵ سال و بالاتر به ۱۰ میلیون و ۲۴۱ هزار و ۶۳۲ نفر میرسد.
در مجموع، این دو گروه بیش از ۱۸ میلیون و ۷۷۵ هزار نفر جمعیت دارند که ۵۴.۶ درصد آنان مرد و ۴۵.۴ درصد زن هستند.
البته باید توجه داشت که این آمار بر مبنای دو آستانه سنی متفاوت برای زنان و مردان محاسبه شده و صرفاً شامل افرادی است که تاکنون ازدواج نکردهاند؛ بنابراین افراد فاقد همسر بر اثر طلاق یا فوت همسر در این گروه قرار نمیگیرند.
نسبت زنان و مردان مجرد در سنین بالاتر معکوس میشود
یکی از مهمترین یافتههای این آمار، تغییر ترکیب جنسیتی جمعیت هرگز ازدواجنکرده با افزایش سن است.
بر اساس اظهارات رحیمی، در جمعیت ۴۵ سال و بالاتر، ۸۳۷ هزار و ۸۲۰ زن و ۴۲۹ هزار و ۳۵۱ مرد تاکنون ازدواج نکردهاند.
به این ترتیب، از مجموع حدود یک میلیون و ۲۶۷ هزار نفر در این گروه سنی، نزدیک به ۶۶ درصد زن و ۳۴ درصد مرد هستند.
این در حالی است که در آمار کلی افراد هرگز ازدواجنکرده، تعداد مردان بیشتر است.
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان بخشی از این تفاوت را ناشی از بالاتر بودن سن ازدواج مردان دانست و تأکید کرد که با افزایش سن، ترکیب جمعیتی افراد ازدواجنکرده تغییر میکند.
سن نخستین ازدواج در ایران افزایش یافته است
آمارهای سازمان ثبت احوال نشان میدهد تأخیر در ازدواج طی سالهای اخیر در میان زنان و مردان افزایش یافته است.
بر اساس دادههای سال ۱۴۰۳، میانگین سن نخستین ازدواج مردان ۲۸.۳ سال و زنان ۲۴.۱ سال بوده است.
این شاخص در مقایسه با سال ۱۳۸۵ برای مردان حدود ۲.۱ سال و برای زنان ۰.۸ سال افزایش داشته است.
در سال ۱۴۰۴ نیز میانگین سن نخستین ازدواج مردان به ۲۸.۴ سال رسید، در حالی که میانگین سن ازدواج زنان در سطح ۲۴.۱ سال باقی ماند.
این روند نشان میدهد تغییر زمان ازدواج در میان مردان طی دو دهه گذشته محسوستر بوده است.
تهران در صدر استانهای دارای بالاترین سن ازدواج
بررسی تفاوتهای استانی نشان میدهد الگوی ازدواج در مناطق مختلف کشور یکسان نیست.
در سال ۱۴۰۴، تهران با میانگین ۳۰.۶۸ سال، بالاترین سن نخستین ازدواج مردان را به خود اختصاص داده است.
پس از تهران، استان ایلام با ۳۰.۵۲ سال و استانهای البرز و فارس با ۳۰.۱۴ سال قرار دارند.
در مقابل، سیستان و بلوچستان با میانگین ۲۴.۸ سال، خراسان جنوبی با ۲۵.۳۵ سال و خراسان شمالی با ۲۶.۲۱ سال، پایینترین میانگین سن نخستین ازدواج مردان را ثبت کردهاند.
در میان زنان نیز تهران با میانگین ۲۷.۲۱ سال در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن ایلام با ۲۶.۶۶ سال و البرز با ۲۶.۴۴ سال قرار گرفتهاند.
کمترین میانگین سن نخستین ازدواج زنان نیز مربوط به سیستان و بلوچستان با ۲۰.۷۴ سال، خراسان جنوبی با ۲۱.۷۵ سال و خراسان رضوی با ۲۱.۹۶ سال بوده است.
این اختلافهای استانی نشان میدهد بررسی وضعیت ازدواج نیازمند توجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق مختلف کشور است.
تجرد قطعی؛ آماری که باید با احتیاط تفسیر شود
یکی از موضوعات مطرحشده در این گزارش، افزایش جمعیت افرادی است که در سنین بالاتر همچنان ازدواج نکردهاند.
رحیمی اعلام کرد بر اساس دادههای سرشماری سال ۱۳۹۵، حدود ۳۲۴ هزار نفر با در نظر گرفتن زنان هرگز ازدواجنکرده ۴۵ سال و بالاتر و مردان ۵۰ سال و بالاتر، در گروه تجرد قطعی قرار میگرفتند.
با این حال، وی تأکید کرد که برای اعلام تعداد دقیق افراد دارای تجرد قطعی در سال ۱۴۰۵، آمار رسمی و تعریف آماری جدید در دسترس نیست.
بر همین اساس، رقم یک میلیون و ۲۶۷ هزار نفری افراد هرگز ازدواجنکرده ۴۵ سال و بالاتر را نمیتوان مستقیماً بهعنوان جمعیت دارای تجرد قطعی معرفی کرد؛ زیرا این رقم با آستانه سنی یکسان برای هر دو جنس محاسبه شده است.
سهم افراد هرگز ازدواجنکرده در استانها متفاوت است
بر اساس آمار اعلامشده، زنان هرگز ازدواجنکرده حدود ۲۳ درصد کل جمعیت زنان کشور را تشکیل میدهند.
این نسبت در استان سیستان و بلوچستان به نزدیک ۳۲ درصد میرسد؛ موضوعی که رحیمی آن را تا حدی با سهم بالای جمعیت در سنین پایین در این استان مرتبط دانسته است.
در میان مردان نیز افراد هرگز ازدواجنکرده حدود ۲۹ درصد کل جمعیت مردان کشور را شامل میشوند.
این نسبت در برخی استانها از جمله ایلام و کهگیلویه و بویراحمد به حدود ۳۴ درصد میرسد.
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، تفاوتهای اقتصادی، بیکاری، هزینه مسکن، مهاجرت، تحصیلات و عوامل فرهنگی را از جمله متغیرهای مؤثر بر تفاوت الگوی ازدواج در استانها عنوان کرد.
در برابر هر ۱۰۰ جوان، دو واقعه ازدواج ثبت شده است
رحیمی همچنین با اشاره به نسبت ازدواج به جمعیت جوان اعلام کرد که این شاخص در سال ۱۴۰۴ برای کل کشور حدود ۲ درصد بوده است.
به بیان دیگر، به ازای هر ۱۰۰ نفر از جمعیت ۱۸ تا ۳۵ سال کشور، حدود دو واقعه ازدواج ثبت شده است.
در میان استانها، کردستان، خوزستان و لرستان با نسبت ۲.۵ درصد، بالاترین میزان را داشتهاند.
در مقابل، سمنان با ۱.۲ درصد، مرکزی با ۱.۴ درصد و البرز با ۱.۶ درصد، پایینترین نسبت ازدواج به جمعیت جوان را ثبت کردهاند.
البته این شاخص نسبت تعداد وقایع ازدواج به جمعیت جوان را نشان میدهد و نباید آن را به معنای ازدواج دقیقاً دو نفر از هر ۱۰۰ جوان در طول سال تفسیر کرد.
بیش از سه میلیون نفر فاقد همسر بر اثر طلاق
بخش دیگری از آمارهای اعلامشده به وضعیت افرادی اختصاص دارد که پس از طلاق، ازدواج مجدد نکردهاند.
بر اساس دادههای سال ۱۴۰۳، تعداد افراد فاقد همسر بر اثر طلاق در کشور ۳ میلیون و ۲۸ هزار و ۱۷۲ نفر اعلام شده است.
از این تعداد، یک میلیون و ۶۴۷ هزار و ۲۷۳ نفر زن و یک میلیون و ۳۸۰ هزار و ۸۹۹ نفر مرد هستند.
به این ترتیب، زنان ۵۴.۴ درصد و مردان ۴۵.۶ درصد این جمعیت را تشکیل میدهند.
رحیمی همچنین با اشاره به دادههای سال ۱۳۹۸ اعلام کرد که سهم ازدواج مجدد مردان از کل ازدواجها حدود ۱۷.۱ درصد و سهم زنان حدود ۱۵.۴ درصد بوده است.
با این حال، این ارقام بهتنهایی احتمال ازدواج مجدد افراد پس از طلاق را مشخص نمیکنند و برای بررسی دقیق این موضوع باید وضعیت افراد مطلقه در دورههای زمانی مشخص پیگیری شود.
مسئله تجرد از جوانان فراتر رفته است
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با اشاره به تفاوت تجربه تجرد در دورههای مختلف زندگی تأکید کرد که مسائل افراد فاقد همسر در جوانی، میانسالی و سالمندی یکسان نیست.
به گفته وی، در دوره جوانی عواملی مانند اشتغال، هزینه مسکن، ادامه تحصیل و دشواری تأمین هزینههای ازدواج نقش پررنگتری دارند.
در میانسالی، تجرد طولانیمدت، تجربه طلاق، مسئولیت نگهداری از فرزندان و دشواری ازدواج مجدد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در سالمندی نیز فقدان همسر، تنهایی اجتماعی، کاهش حمایت خانوادگی و نیازهای مراقبتی از مهمترین مسائل به شمار میروند.
رحیمی تأکید کرد که سیاستگذاری در حوزه ازدواج نباید تنها به تسهیل ازدواج جوانان محدود شود و لازم است نیازهای افراد میانسال، مطلقه و سالمندان فاقد همسر نیز مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت بازنگری در سیاستهای اجتماعی و جمعیتی
مجموعه آمارهای منتشرشده نشان میدهد وضعیت ازدواج و تجرد در ایران را نمیتوان صرفاً با یک شاخص یا یک گروه سنی توضیح داد.
افزایش میانگین سن ازدواج، تفاوت چشمگیر میان استانها، تغییر ترکیب جنسیتی افراد هرگز ازدواجنکرده در سنین بالاتر و جمعیت قابلتوجه افراد فاقد همسر بر اثر طلاق، هر یک ابعاد متفاوتی از تحولات خانوادگی کشور را آشکار میکنند.
از منظر سیاستگذاری اجتماعی، این وضعیت ضرورت توجه همزمان به موانع اقتصادی ازدواج، فرصتهای اشتغال، تأمین مسکن، حمایتهای اجتماعی و نیازهای افراد فاقد همسر در دورههای مختلف زندگی را برجسته میکند.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی تنها افزایش تعداد ازدواجها نیست؛ بلکه شناخت تفاوتهای نسلی، جنسیتی و منطقهای و طراحی سیاستهایی متناسب با واقعیتهای جمعیتی امروز ایران اهمیت دارد.
منبع: اظهارات علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، به نقل از خبرگزاری ایسنا
پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)