تداوم گذشته با تعدیل های خردمندانه و انسان گرایانه

به نظر من در حال حاضر مسئله اصلی جامعه ایران و شمار زیادی از کشورهای جهان، چگونگی گذر کم مخاطره تر و در عین حال سریعتر از این مرحله و بازگشت به شرایط کنترل شیوع این ویروس است. همگی باید همه توان فکری و عملی خود را روی این دوره گذار و کاهش تلفات آن و حمایت از افراد، قشرها و گروه های آسیب پذیر به خصوص فرودستان جامعه متمرکز کنیم.

اما برای پیش بینی دوره بعد از کرونا باید مبناها و مفروضاتی داشت. مفروضات من این است:

۱. جهان اجتماعی ما را در وهله اول، ساختارهای زیستی، روانی انسان ها می سازند. این ساختارها به رغم تفاوت¬های فرهنگی که وجود دارد، تقریبا در همه جهان بنیان های مشترک و مشابهی دارند. شاهد این مدعا مشابهت واکنش های صورت گرفته به شیوع کرونا در همه جوامع بود؛ از هراس اولیه و هجوم بخش قابل توجهی از مردم به فروشگاه ها برای خرید اقلام و کالاهای بهداشتی و پزشکی و مواد خوراکی و گران و کمیاب شدن آنها، تا برخوردهای خوش بینانه و گاه سهل انگارانه اکثر سیاستمداران در مواجهه با این مسئله، و نهایتا، ترجیح و اولویت دادن به سلامت جسمی به عنوان نیاز مبنایی همه انسان ها در همه جوامع در مقابل نیازهای اقتصادی و فرهنگی بر اساس نظریه مازلو؛ به نحوی که همه فعالیت های جمعی خانوادگی، دینی، هنری، توریستی، آموزشی و نیز فعالیت های اقتصادی برای حفظ سلامت افراد و جامعه در همه کشورهای درگیر تعطیل شدند.
۲. جهان اجتماعی ما به صورت غالب بر بنیاد عقلانیت مدرن و همه نهادهای اقتصادی و سیاسی برآمده از آن شکل گرفته است و پدیده هایی مثل برجسته شدن همزمان فردیت و هویت های شهروندی و مدنی، نهادینه شدن نظام های اداری دیوانسالار و بوروکراتیک در همه عرصه های زندگی، انقلاب رسانه ای و جهانی شدن اقتصاد و فرهنگ از جلوه های این عقلانیت مدرن هستند. این ساختارها برقرار، ریشه دار و تاثیرگذارند و بعد از مهار پاندمی کرونا و گذر از نیاز اساسی امنیت جانی و سلامت، باز هم به دوام خود ادامه می دهند و خود را بازسازی می کنند.

با این دو پیش فرض، به نظر من جهان اجتماعی پس از کرونا تداوم همان جهان اجتماعی قبلی است، با این تفاوت که ممکن است و بسیار امیدوارم که بر اساس این تجربه در برخی از زمینه ها بازاندیشی ها و تعدیل هایی صورت گیرد. مثلا در سپهر اعتقادات دینی، سویه ها و تفاسیر عقلانی تر از سنت های دینی که توان سازگاری با علم جدید را دارند برجسته تر و تقویت شوند و از گرایش به خرافه های غیرعقلانی کاسته شود. در افکار عمومی حساسیت نسبت به سبک های زندگی تهدید کننده محیط زیست بیشتر شود و بر اساس این خودآگاهی تقویت شده محیط زیستی، سبک های زندگی مبتی بر مصرف متظاهرانه و تجملی کمتر شود. در نظام حکمرانی و تصمیم گیری، توجه به عقلانیت کارشناسانه و دانش محور و نیز مبنا قرار گرفتن خیر جمعی تقویت شود. در روابط خانوادگی و اجتماعی عواطف مبتنی برخیر عمومی و توجه به دیگران و نیازهای آنان به عنوان انسانهای همنوع تقویت شود و همبستگی اجتماعی به عنوان یک ضرورت برای غلبه بر مشکلات بهتر فهمیده شود.

خلاصه، باید تلاش کرد و امیدوار بود که تجربه این بحران بزرگ، دو عنصر عقلانیت و خردمندی از یک سو و عواطف مبتنی بر نوع دوستی و دیگر خواهی را از سوی دیگر در جوامع تقویت و در زندگی فردی و جمعی نهادی کند و جهان پس از کرونا جهانی انسانی تر باشد.