پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز: در دهههای اخیر، شهرهای ایران با چالشهای متعددی از جمله گسترش بافتهای فرسوده، حاشیهنشینی و کمبود زیرساختهای شهری مواجه شدهاند. در این میان، شهرسازی مشارکتی بهعنوان رویکردی نوین، با تأکید بر مشارکت فعال شهروندان در فرآیندهای تصمیمگیری و اجرا، میتواند راهحلی مؤثر برای دستیابی به توسعه پایدار شهری باشد.
مفهوم شهرسازی مشارکتی
شهرسازی مشارکتی بر پایه تعامل و همکاری میان شهروندان، نهادهای دولتی و بخش خصوصی استوار است. در این رویکرد، ساکنان شهر نهتنها بهعنوان دریافتکنندگان خدمات، بلکه بهعنوان شرکای فعال در برنامهریزی، طراحی و اجرای پروژههای شهری نقشآفرینی میکنند.
وضعیت بافتهای فرسوده و حاشیهنشینی در ایران
بافتهای فرسوده: بر اساس آمارهای منتشرشده، حدود ۲۰ میلیون نفر از جمعیت شهری ایران، معادل ۳۳ درصد، در بافتهای ناکارآمد زندگی میکنند.
حاشیهنشینی: شهر مشهد با بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر ساکن در سکونتگاههای غیررسمی، بالاترین میزان حاشیهنشینی را در کشور دارد.
نمونههای موفق شهرسازی مشارکتی در ایران
۱. تهران
در سال ۱۴۰۳، سازمان نوسازی شهر تهران موفق به نوسازی و احیای ۵۳۱۶ پلاک فرسوده شد.
تا پایان تیرماه همان سال، ۱۷۵۵ پلاک فرسوده نوسازی شدهاند.
بیش از ۳۰ هزار واحد مسکونی در بافتهای فرسوده تهران با مشارکت مردم ساخته و به بهرهبرداری رسیده است.
۲. مشهد
از ۱۷۰ محله شهر مشهد، ۶۸ محله بهعنوان مناطق هدف سازمان بازآفرینی برای ارتقا مدنظر هستند.
پژوهشهای جامعهشناختی نشان میدهد که حاشیهنشینی در مشهد معضلات گوناگونی را برای کلانشهر مشهد پدید آورده است.
۳. اصفهان
کلانشهر اصفهان دارای ۲ هزار هکتار بافت تاریخی است که حدود ۵۰۰ هکتار آن جزو بافت فرسوده تاریخی محسوب میشود.
در سال گذشته، تعداد واحدهای مسکونی احداثشده در بافت فرسوده اصفهان به یک هزار و ۸۲۴ واحد رسیده است.
شهرداری اصفهان با ارائه تخفیفهای ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی عوارض و تراکم، همچنین وامهای تبصرهای بانکی با شرایط ویژه، انگیزهبخش بازآفرینی شهری بوده است.
چالشها و راهکارها
نبود بسترهای قانونی و نهادی مناسب: برای تسهیل مشارکت شهروندان، نیاز به تدوین قوانین و مقررات حمایتی وجود دارد.
محدودیتهای فرهنگی و اجتماعی: آموزش و توانمندسازی شهروندان برای مشارکت مؤثر در فرآیندهای شهری ضروری است.
نیاز به شفافیت و پاسخگویی: ایجاد پلتفرمهای دیجیتال برای تسهیل ارتباط بین شهروندان و نهادهای شهری میتواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.
نتیجهگیری
شهرسازی مشارکتی میتواند بهعنوان ابزاری مؤثر در تحقق توسعه پایدار شهری عمل کند. با فراهمسازی بسترهای مناسب قانونی، فرهنگی و آموزشی، میتوان مشارکت شهروندان را در فرآیندهای شهری افزایش داد و به بهبود کیفیت زندگی شهری دست یافت.
