شهرهای جهان چگونه با گرمای مرگبار مقابله می‌کنند؟؛ از «جزایر خنک» پاریس تا خیابان‌های سبز استرالیا

برزن نیوز – همزمان با ثبت رکوردهای تازه دمای هوا در اروپا، آمریکا و بخش‌هایی از آسیا، بسیاری از شهرهای جهان دیگر مقابله با گرما را تنها به نصب کولرهای بیشتر محدود نکرده‌اند. مدیران شهری با استفاده از راهکارهایی مانند توسعه فضای سبز، ایجاد «جزایر خنک»، استفاده از مصالح بازتاب‌دهنده نور خورشید و طراحی دوباره خیابان‌ها تلاش می‌کنند اثر «جزیره حرارتی شهری» را کاهش دهند؛ پدیده‌ای که باعث می‌شود دمای شهرها چند درجه بیشتر از مناطق اطراف باشد.

بررسی گزارش‌های منتشرشده از سوی مؤسسه World Resources Institute (WRI) و پژوهش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد شهرها اکنون به سمت راهکارهای بلندمدت و کم‌هزینه‌تر برای سازگاری با موج‌های گرمایی حرکت کرده‌اند؛ زیرا ادامه افزایش دما، فشار بر شبکه برق، سلامت عمومی و اقتصاد شهری را به شکل محسوسی افزایش داده است. (World Resources Institute)

پاریس؛ نقشه‌ای برای فرار از گرما

یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها مربوط به پاریس است. شهرداری این شهر طی سال‌های اخیر شبکه‌ای از «جزایر خنک» ایجاد کرده که شامل پارک‌ها، استخرها، ساختمان‌های عمومی، کتابخانه‌ها و فضاهای سایه‌دار می‌شود.

این مراکز در روزهای بسیار گرم به روی عموم باز هستند و شهروندان از طریق یک نقشه دیجیتال می‌توانند نزدیک‌ترین فضای خنک را پیدا کنند. تعداد این نقاط از حدود ۸۰۰ مرکز در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۱۴۰۰ مرکز افزایش یافته است.

درخت؛ ارزان‌ترین سیستم سرمایشی شهر

مطالعات تازه منتشرشده در نشریه Nature Communications نشان می‌دهد درختان تقریباً نیمی از اثر جزیره حرارتی شهرها را خنثی می‌کنند.

بر اساس این پژوهش، اگر پوشش درختی در شهرها وجود نداشت، دمای ناشی از سطوح آسفالتی و بتنی تقریباً دو برابر افزایش می‌یافت. همچنین در برخی خیابان‌ها، سایه درختان می‌تواند دمای احساس‌شده عابران را تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد کاهش دهد؛ البته نوع درخت، شکل خیابان و شرایط اقلیمی هر شهر در میزان این تأثیر نقش تعیین‌کننده دارد.

تجربه استرالیا؛ خیابان‌های سبز به جای آسفالت داغ

در استرالیا نیز پژوهش دانشگاه جیمز کوک نشان داده است کاشت درخت در بخش میانی خیابان‌ها، استفاده از پوشش گیاهی چندلایه و افزایش سایه در ضلع غربی معابر، بیشترین اثر را در کاهش دمای محیط دارد.

این مطالعه تأکید می‌کند که توسعه فضای سبز تنها یک اقدام زیست‌محیطی نیست، بلکه مستقیماً بر سلامت شهروندان، کیفیت خواب، کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری اقتصادی اثر می‌گذارد.

ساختمان‌هایی که خودشان گرما تولید می‌کنند

در بریتانیا نیز کارشناسان شهری هشدار داده‌اند بسیاری از ساختمان‌های جدید بدون درنظر گرفتن تغییرات اقلیمی طراحی می‌شوند و در آینده به «تله‌های گرمایی» تبدیل خواهند شد.

بر همین اساس، برنامه‌ریزان شهری خواستار اجباری شدن استفاده از سایه‌بان، تهویه طبیعی، پنجره‌های استاندارد و توسعه فضای سبز در پروژه‌های ساختمانی شده‌اند تا نیاز به استفاده گسترده از سیستم‌های سرمایشی کاهش یابد.

نقشه‌های هوشمند برای شناسایی نقاط داغ

یکی دیگر از اقدامات جدید، استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی و داده‌های ماهواره‌ای است.

مؤسسه WRI امسال سامانه‌ای با عنوان Cool Cities Lab راه‌اندازی کرده که دمای شهرها را تا مقیاس هر خیابان و بلوک شهری تحلیل می‌کند و به مدیران شهری نشان می‌دهد کدام نقاط بیشترین خطر گرمایی را دارند و کاشت درخت، ایجاد سایه یا تغییر کاربری فضاها در کدام مناطق بیشترین اثر را خواهد داشت.

گرما دیگر فقط یک مسئله هواشناسی نیست

کارشناسان معتقدند موج‌های گرمایی امروز صرفاً یک پدیده اقلیمی نیستند؛ بلکه به موضوعی مرتبط با سلامت، اقتصاد، مصرف انرژی و برنامه‌ریزی شهری تبدیل شده‌اند. تجربه شهرهای مختلف جهان نشان می‌دهد توسعه فضای سبز، طراحی هوشمند ساختمان‌ها، ایجاد مراکز خنک‌کننده عمومی و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند خسارت‌های ناشی از گرمای شدید را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

برای شهرهای ایران نیز که هر سال تابستان‌های گرم‌تر و مصرف برق بالاتری را تجربه می‌کنند، این تجربه‌های جهانی می‌تواند الگویی برای کاهش فشار بر شبکه انرژی، افزایش تاب‌آوری شهرها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد.

تهیه: گروه بین الملل برزن نیوز