«تحولات مسکن اجتماعی در اروپا و درس‌هایی برای کلان‌شهرهای ایران»

مقدمه: بحران جهانی مسکن مقرون‌به‌صرفه
طبق گزارش بانک جهانی (۲۰۲۴)، ۱.۶ میلیارد نفر در جهان با کمبود مسکن استاندارد مواجه��د، و کلان‌شهرهایی مانند تهران نیز با افزایش ۴۰٪ قیمت مسکن در ۵ سال اخیر، به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمد، روبه‌رو هستند . در مقابل، شهرهایی مانند وین (اتریش) با سیاست‌های مسکن اجتماعی، مالکیت ۶۰٪ واحدهای مسکونی توسط دولت یا نهادهای عمومی، به الگویی جهانی تبدیل شده‌اند.

۱. مدل‌های موفق اروپایی
الف) وین: شهروندان به‌عنوان سهامداران مسکن
– سیاست کلیدی: ساخت مجتمع‌های مسکونی با اجاره‌های کنترل‌شده (حدود ۳۰٪ متوسط درآمد ماهانه).
– تأمین مالی: مالیات بر عوارض ساختمان‌های لوکس و مشارکت بخش خصوصی در پروژه‌های مختلط.
– نتایج: کاهش نرخ بی‌خانمانی به کمتر از ۱٪ و تقویت انسجام اجتماعی.

ب) پاریس: احیای بافت‌های فرسوده
– پروژه «Réinventer Paris»: تبدیل ساختمان‌های دولتی بلااستفاده به ۵۰۰۰ واحد مسکونی با اجاره‌های پایین.
– چالش: مقاومت ساکنان ثروتمند محلات (پدیده NIMBYism*).
ج) استکهلم: سیستم صف‌بندی شفاف
– اعطای واحدها بر اساس امتیاز نیاز (مدت زمان انتظار، درآمد، وضعیت خانوادگی).
– انتقادها: صف‌های طولانی (گاهی تا ۱۰ سال).

۲. چالش‌های اجرایی
– فساد در تخصیص زمین: در برخی کشورها، زمین‌های اختصاص‌یافته به پروژه‌های عمومی به گروه‌های خاص واگذار می‌شود .
– کمبود بودجه: تنها ۵٪ از بودجه شهری تهران به مسکن اجتماعی اختصاص دارد (منبع: مرکز آمار ایران، ۱۴۰۳).

۳. توصیه‌های سیاستی برای ایران
۱. ایجاد صندوق ملی مسکن: با درآمدهای پایدار مانند مالیات بر معاملات املاک لوکس.
۲. استفاده از فناوری: سیستم‌های شفاف توزیع واحدها (مانند مدل استکهلم).
۳. مشارکت بخش خصوصی: معافیت‌های مالیاتی برای سازندگانی که ۲۰٪ واحدهای پروژه را به مسکن اجتماعی اختصاص می‌دهند.

 جمع‌بندی
تجربه اروپا نشان می‌دهد مسکن اجتماعی تنها با حکمرانی شفاف و سرمایه‌گذاری بلندمدت به نتیجه می‌رسد. تهران می‌تواند با الهام از این مدل‌ها، بحران مسکن را به فرصتی برای توسعه عادلانه تبدیل کند.

منابع:
۱. World Bank (2024). Social Housing Policies in Europe: Economic Impacts* ۲. European Housing Research Network (2023). Affordability Crisis in Urban Areas
رفرنس‌های تکمیلی:
– EHRN. (2023). Lessons from European Social Housing Models*. 🔗 لینک گزارش بانک جهانی
ترجمه : برزن نیوز

یسرا مرادی