پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
در حالی که بسیاری از کشورها هنوز سالمندی جمعیت را چالشی مربوط به آینده میدانند، ژاپن سالهاست این واقعیت را زندگی میکند. امروز نزدیک به یکسوم جمعیت این کشور بالای ۶۵ سال سن دارند و پیشبینی میشود این روند در دهههای آینده نیز ادامه یابد. اما آنچه ژاپن را به نمونهای جهانی تبدیل کرده، تنها افزایش جمعیت سالمند نیست؛ بلکه مجموعه سیاستهایی است که برای سازگار کردن شهرها، خدمات عمومی و فناوری با نیازهای نسل سالمند اجرا کرده است.
کارشناسان معتقدند تجربه ژاپن میتواند برای بسیاری از کشورها، از جمله ایران که به سرعت در مسیر سالمندی جمعیت قرار گرفته، الهامبخش باشد.
شهرهایی که برای سالمندان طراحی شدهاند
یکی از مهمترین تغییرات در ژاپن، بازطراحی فضاهای شهری است. در بسیاری از شهرهای این کشور، پیادهروها هموار و بدون مانع ساخته شدهاند، ایستگاههای حملونقل عمومی به آسانسور و رمپ مجهز هستند و زمان چراغهای عابرپیاده به گونهای تنظیم شده که افراد سالمند فرصت کافی برای عبور داشته باشند.
همچنین نیمکتهای متعدد در مسیرهای پیاده، تابلوهای راهنما با فونت درشت و نورپردازی مناسب، بخشی از استانداردهای جدید شهرسازی در این کشور به شمار میرود.
فناوری در خدمت سالمندان
ژاپن همزمان از فناوری نیز برای کاهش فشار بر نظام سلامت استفاده کرده است.
امروزه در بسیاری از مراکز نگهداری سالمندان، رباتهای کمکی برای جابهجایی بیماران، کمک به راه رفتن یا حتی گفتوگو با سالمندان مورد استفاده قرار میگیرند. علاوه بر آن، حسگرهای هوشمند در خانهها میتوانند سقوط افراد سالمند را تشخیص دهند و در صورت بروز حادثه، بهطور خودکار خانواده یا مراکز امدادی را مطلع کنند.
دولت ژاپن همچنین سرمایهگذاری گستردهای در توسعه خدمات پزشکی از راه دور انجام داده تا سالمندان بدون نیاز به مراجعه حضوری بتوانند از خدمات پزشکان بهرهمند شوند.
محلههایی برای جلوگیری از تنهایی
یکی از دغدغههای اصلی دولت ژاپن، افزایش تنهایی سالمندان است؛ موضوعی که حتی به پدیدهای به نام «مرگ در تنهایی» (Kodokushi) منجر شده است.
برای مقابله با این مشکل، شهرداریها برنامههای متنوعی اجرا کردهاند؛ از ایجاد کافههای محلی ویژه سالمندان گرفته تا کلاسهای آموزشی، فعالیتهای داوطلبانه، ورزشهای گروهی و مراکز روزانه که سالمندان را از انزوای اجتماعی دور نگه میدارد.
فروشگاهها و خدمات عمومی نیز تغییر کردند
در بسیاری از شهرهای ژاپن، فروشگاههای زنجیرهای خدمات ویژهای برای سالمندان ارائه میکنند؛ از تحویل رایگان خرید در منزل گرفته تا بستهبندیهای سبکتر، صندلیهای استراحت و حتی کارکنانی که آموزش دیدهاند به مشتریان سالمند کمک کنند.
بانکها، ادارههای دولتی و بیمارستانها نیز خدمات خود را متناسب با نیاز این گروه سنی بازطراحی کردهاند.
اقتصاد نقرهای؛ فرصت به جای تهدید
کارشناسان ژاپنی معتقدند سالمندی تنها یک بحران نیست، بلکه میتواند به یک فرصت اقتصادی تبدیل شود.
امروز صنایع بزرگی در ژاپن برای تولید محصولات ویژه سالمندان شکل گرفتهاند؛ از خودروهای مناسب سالمندان و تجهیزات هوشمند خانگی گرفته تا گردشگری سلامت، مسکن ویژه سالمندان و فناوریهای مراقبتی.
این بازار که از آن با عنوان «اقتصاد نقرهای» یاد میشود، سالانه میلیاردها دلار گردش مالی ایجاد میکند و به یکی از موتورهای اقتصاد ژاپن تبدیل شده است.
درسهایی برای ایران
ایران نیز بر اساس برآوردهای جمعیتی، در دهههای آینده با رشد سریع جمعیت سالمند روبهرو خواهد شد. کارشناسان معتقدند اگر برنامهریزی از امروز آغاز نشود، شهرها، نظام سلامت و خدمات اجتماعی با فشارهای گستردهای مواجه خواهند شد.
تجربه ژاپن نشان میدهد آمادگی برای سالمندی تنها به ساخت خانه سالمندان محدود نمیشود، بلکه نیازمند بازنگری در طراحی شهرها، حملونقل عمومی، خدمات درمانی، فناوری، مسکن و حتی اقتصاد است.
شهرهایی که امروز برای سالمندان مناسب باشند، در آینده برای همه شهروندان، از کودکان تا افراد دارای معلولیت، محیطی ایمنتر و باکیفیتتر خواهند بود.
منابع: گزارشهای Organisation for Economic Co-operation and Development، World Health Organization و مطالعات منتشرشده توسط Japan International Cooperation Agency درباره سالمندی، شهرهای دوستدار سالمند و سیاستهای اجتماعی ژاپن.
