تغییر رژیم لرزه خیزی ایران زمین

در نیمه دوم سال گذشته، خوی ۴ زمین لرزه بالای ۵ ریشتری را تجربه کرد. این مجموعه زمین لرزه البته در سال ۱۴۰۲ نیز تداوم یافت به گونه‌ای که در ۴ فروردین سال جاری زلزله‌ای ۵.۶ ریشتری در ۱۸ کیلومتری جنوب غربی خوی رخ داد.

بر اساس این گزارش، در ۱۳ مهر ۱۴۰۱ زمین لرزه‌ای به بزرگی ۵.۶ ریشتر در ساعت ۳ و ۵۱ بامداد در عمق ۱۰ کیلومتری زمین در فاصله ۷ کیلومتری از خوی رخ داد. در ۸ بهمن سال گذشته نیز زلزله‌ای با بزرگی ۵.۹ ریشتر در ساعت ۲۱ و ۴۴ دقیقه، در شهر خوی و در عمق ۷ کیلومتری زمین رخ داد. در ۲۵ اسفند ۱۴۰۱ بار دیگر زمین لرزه‌ای با قدرت ۵ ریشتر خوی را لرزاند. در نهایت نیز در ۴ فروردین سال جاری، زلزله‌ای به بزرگی ۵.۶ ریشتر دوباره خوی و سلماس را لرزاند.

بنا بر اعلام عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، نقشه تفاضلی رخدادهای لرزه‌ای سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰، افزایش تعداد زلزله‌های ۱۴۰۱ را نسبت به ۱۴۰۰ نشان می‌دهد. محدوده خوی بالاترین مقدار تفاضلی را با عدد ۱۹۳ داراست. این نقشه جزئی از خروجی‌های بخش پایش لرزه‌ای سامانه سپلا است. داده‌ها این سامانه از مرکز لرزه نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران است. خروجی‌های بخش پایش سامانه سپلا، بسیار ارزشمند و حاوی نکات تحلیلی مهمی است. تغییرات دینامیکی رژیم لرزه خیزی ایران زمین در این نقشه‌ها قابل ارزیابی است.

مرور زلزله‌های سال ۱۴۰۱

بیت اللهی همچنین در صفحه شخصی خود در فضای مجازی، رویدادهای لرزه‌ای گستره پهناور ایران در سال گذشته را براساس داده‌های مرکز لرزه نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، به‌طور کلی مرور کرده است.  بر این اساس، از ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۰ تا ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۱، تعداد زلزله‌های رخ داده در محدوده سرزمینی ایران، ۲۶۲۱ زلزله با بزرگی ۲.۵ و بزرگ‌تر از آن است (تعداد کل داده‌های برگرفته شده از سایت مرکز لرزه نگاری برای همان دوره زمانی، ۲۸۴۷ زلزله است) .  در این بازه زمانی همچنین، تعداد زلزله‌های با بزرگی ۴ و بالاتر، ۲۰۷ رخداد است. (حدود ۸ درصد تعداد کل زلزله‌های بالای ۲.۵ ریشتر)

بررسی‌های بیت‌اللهی همچنین حاکی از این است که در محدوده استان‌های هرمزگان، آذربایجان غربی و کرمان، تعداد بیشتری از رویدادهای لرزه‌ای متمرکز شده است. همچنین بیشترین تعداد زلزله‌های با بزرگی ۴ و بالاتر به ترتیب در استان‌های هرمزگان، کرمان و آذربایجان غربی رخ داده است. بزرگ‌ترین رخدادهای لرزه‌ای جفت زلزله‌های ۶.۱ فین استان هرمزگان و زلزله ۵.۹ بهمن ماه ۱۴۰۱ خوی استان آذربایجان غربی است.

براساس داده‌های یکساله لرزه‌ای ایران، محدوده استان‌های هرمزگان، کرمان و آذربایجان غربی از نظر رخدادهای لرزه‌ای پرتعداد و محدوده استان‌های تهران، زنجان، قم کم تعداد بوده‌اند. (البته مساحت متفاوت استان‌ها نیز باید مد نظر باشد) .

این بررسی همچنین حاکی است، در بازه یکساله گذشته، عمده تعداد زلزله‌ها با بزرگی کوچک‌تر از ۳.۵ (حدود ۷۹ درصد تعداد کل رخدادها) بوده است، حدود ۱۵درصد رخداد در بازه ۳.۵ تا ۴ و ۴ درصد رخدادها در بازه بزرگی ۴ تا ۴.۵ است. تنها ۲درصد رخدادهای لرزه‌ای دارای بزرگی ۴.۵ و بزرگ‌تر از آن بوده است.  در سال ۱۴۰۱، در محدوده استان البرز ومرکز زلزله‌ای مکانیابی نشده است.با توجه به وجود گسله‌های لرزه زای متعدد در استان‌های تهران و البرز و سکون لرزه‌ای نسبی حاکم بر این پهنه‌ها، احتمال وقوع زلزله‌های آتی همانند دوره‌های زمانی گذشته در این نواحی وجود دارد و نظر به تمرکز جمعیتی بالای این نواحی (وجود کلان‌شهرهای تهران و کرج و شهرهای پرجمعیت اطراف آنها) و اهمیت این گستره‌ها، ضرورت دارد توجه جدی به اقدامات کاهش ریسک لرزه‌ای، آموزش‌های عمومی، آمادگی در برابر زلزله و ارتقاء تاب آوری به عمل آید.

تعادل