پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
از زمان تهیه طرح های توسعه شهری تهران تا کنون، بسیاری از محدوده های شهری بویژه عرصه هایی که در مقیاس منطقه و فرامنطقه ای تاثیرگذارند، همچنان بلاتکلیف هستند. برای هر یک از این اراضی گاه تا چندین طرح مصوب کمیسیون ماده پنج وجود دارد. محله نفرآباد، اراضی قلعه مرغی، راه آهن تهران تبریز و صدها عرصه دیگر بارها در بازه های زمانی متفاوت و با رویکردهای مختلف مورد برنامه ریزی قرارگرفته اند. اما علیرغم صرف منابع مادی و غیر مادی (هزینه، زمان، نیروی انسانی و …) با تغییر رویکرد مدیران شهری، برهم خوردن موازنه قدرت، اعتراض شهروندان و … اجرایی نشده اند.
در فرایند موجود، طرح های تاثیرگذار در اتاق های دربسته دبیرخانه کمیسیون ماده پنج و توسط دامنه محدودی از متخصصین، با رویکرد از بالا به پایین، بررسی و ارزیابی شده و مورد تصمیم گیری قرار می گیرند (تصویر ۱). حال آنکه تصویب پروژه های توسعه شهری یک فعالیت جمعی مبتنی بر مشارکت است. در واقع رویه تصویب حاضر، مبتنی بر نادیده انگاشتن مشارکت عمومی در مناسبات رسمی قدرت، و در نتیجه مقبولیت عمومی طرح ها است.
اصطلاح تخصصی توسعه پایین به بالا نیز معطوف به نقش مشارکتی معتمدین محلی، خبرگان و صاحبنظران، دانشجویان و اساتید دانشگاه، شهروندان، و دیگر گروداران در این فرایند است. با توجه به خلا موجود، بازنگری در نحوه تصویب طرح در کمیسیون ماده پنج شهر تهران، مبنی بر اخذ نظر و مشارکت جمعی با رویکردهای متفاوت، به یک ضرورت و اولویت جدی برای مدیریت شهر تبدیل شده است. چرا که مشارکت فعالانه مهمترین عامل در افزایش کارایی و موفقیت طرح های شهریست. تهران به یک عرصه دائمی گفتمان شهری نیاز دارد.
گام نخست در هر اقدام مشارکتی مؤثر، افزایش آگاهی و اطلاع رسانی است. همه گروداران می بایست از طرح در دستور کار آگاه باشند تا بتوانند از موضع انفعال خارج شوند. در شهرداری تهران متولی اطلاع رسانی و برقراری ارتباط مدیریت شهری با مردم مرکز ارتباطات و امور بین الملل است. ایفای نقش فعال مردم (اعم از خبرگان دانشگاهی – شهروندان – معتمدین محلی و …) در فرایند تصویب طرح های توسعه شهری بویژه پروژه های منطقه ای و فرامنطقه ای مطرح در دبیرخانه کمیسیون ماده پنج شهر تهران که منجر به تغییر اسناد توسعه شهری مصوب می شوند، مستلزم دو اقدام راهبردی زیر است:
- تغییر حداقلی در فرایند گردش کار تصویب پروژه در دبیرخانه کمیسیون ماده پنج:
به نحوی که با حفظ ساختار قانونی و چارچوب های کمیسیون، نظرات شهروندان نیز در تصمیم گیری نخبگان لحاظ شود.
- تحول هدفمند عملکرد مرکز ارتباطات و استفاده موثر از ظرفیت های موجود:
این امر مستلزم برقراری ارتباط دوسویه بین مردم و مدیریت شهری است. به نحوی که اطلاع رسانی و در دسترس عموم قراردادن مطالعات طرحهای پیشنهادی از یک سو، و مستند کردن نظرات شهروندان و ارائه آن به تصمیم گیران از سوی دیگر در دستور کار قرار گیرد. برخورداری مرکز ارتباطات و روابط بین الملل شهرداری تهران از فضای فیزیکی و مجازی در دسترس، نیروی متخصص و دامنه گسترده فعالیتی، ظرفیت مناسبی برای مدیریت یک مکان دائمی جهت بحث و گفتگوی گروداران پروژه های مختلف شهر تهران است.
فضای روباز نمایشگاهی بوستان گفتگو که همواره از طریق مرکز ارتباطات شهرداری برای برگزرای نمایشگاه های مدیریت شهری مورد استفاده قرار میگیرد، پتانسیل بینظیری برای تبدیل شدن به یک «عرصه دائمی گفتمان شهری تهران» است (تصویر۲).
توسعه گام به گام این رویه با هدف افزایش شفافیت و مشارکت در دیگر حوزه های بررسی و تصویب طرح (پروژه های فنی و عمرانی- طرحهای بازآفرینی و توسعه محلی، اقدامات ترافیکی و …) منجر به ایجاد الگوی مطلوب اجرای برنامه ریزی مشارکتی برای تمام شهرهای کشور است.
