پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز: بررسی داده‌های مربوط به ناوگان فرسوده کشور نشان می‌دهد حدود ۱۴ میلیون خودروی سواری و موتورسیکلت فرسوده سالانه ۲۰.۳ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند؛ رقمی که معادل حدود ۴۱ درصد از مصرف سالانه ۴۹.۳ میلیارد لیتری بنزین است. برآوردها نشان می‌دهد جایگزینی پنج میلیون دستگاه از این ناوگان می‌تواند سالانه حدود ۳.۳ میلیارد لیتر از مصرف سوخت بکاهد.
۲.۶ میلیون خودرو و بیش از ۱۱.۳ میلیون موتورسیکلت
بر اساس آمار موجود، حدود ۲.۶ میلیون خودروی سواری و ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۳۳۸ موتورسیکلت در گروه وسایل نقلیه فرسوده مورد بررسی قرار دارند. مجموع این دو گروه به نزدیک ۱۴ میلیون دستگاه می‌رسد؛ وسایلی که به دلیل سن بالا و مصرف بیشتر نسبت به نمونه‌های جدید، سهم قابل توجهی از مصرف بنزین را به خود اختصاص داده‌اند.
در محاسبات مربوط به خودروهای سواری، متوسط مصرف ۱۶ لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر و پیمایش سالانه ۲۰ هزار کیلومتر در نظر گرفته شده است. بر این اساس، هر خودروی سواری به طور متوسط سالانه حدود ۳۲۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کند و مجموع مصرف ۲.۶ میلیون خودروی مورد بررسی به حدود ۸.۳ میلیارد لیتر در سال می‌رسد.
سهم ۱۲ میلیارد لیتری موتورسیکلت‌های فرسوده
در مورد موتورسیکلت‌ها نیز با فرض پیمایش سالانه ۱۵ هزار کیلومتر و مصرف متوسط ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، مصرف سالانه هر دستگاه حدود ۱۰۵۰ لیتر برآورد شده است.
با این محاسبه، ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۳۳۸ موتورسیکلت مورد بررسی سالانه حدود ۱۲ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند.
در مجموع، مصرف سالانه خودروهای سواری و موتورسیکلت‌های فرسوده به حدود ۲۰.۳ میلیارد لیتر می‌رسد. این رقم در مقایسه با مصرف سالانه حدود ۴۹.۳ میلیارد لیتر بنزین، سهمی نزدیک به ۴۱ درصد را نشان می‌دهد.
نوسازی ۵ میلیون دستگاه؛ صرفه‌جویی ۳.۳ میلیارد لیتری
بخش مهم محاسبات به میزان صرفه‌جویی احتمالی در صورت اجرای برنامه نوسازی بازمی‌گردد.
برآوردها نشان می‌دهد جایگزینی یک میلیون خودروی سواری فرسوده می‌تواند سالانه حدود ۱.۲ میلیارد لیتر از مصرف بنزین کم کند.
در بخش موتورسیکلت نیز جایگزینی چهار میلیون دستگاه فرسوده با موتورسیکلت‌های جدیدتر، کم‌مصرف‌تر یا برقی، حدود ۲.۱ میلیارد لیتر صرفه‌جویی سالانه ایجاد خواهد کرد.
به این ترتیب، نوسازی پنج میلیون وسیله نقلیه شامل یک میلیون خودروی سواری و چهار میلیون موتورسیکلت، ظرفیت صرفه‌جویی سالانه حدود ۳.۳ میلیارد لیتر بنزین را ایجاد می‌کند.
البته این رقم نباید با کاهش ۴۰ درصدی مصرف کل بنزین کشور اشتباه گرفته شود. ۳.۳ میلیارد لیتر در مقایسه با مصرف سالانه ۴۹.۳ میلیارد لیتر، حدود ۶.۷ درصد است. در مقابل، عدد حدود ۴۰ درصد به سهم مصرف فعلی خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده از کل مصرف بنزین مربوط می‌شود.
مسئله فرسودگی فقط مصرف سوخت نیست
افزایش تعداد وسایل نقلیه، رشد پیمایش و استفاده گسترده از خودروهای شخصی می‌تواند تقاضا برای بنزین را افزایش دهد. در چنین شرایطی، کاهش مصرف از مسیر بهبود فناوری و جایگزینی وسایل نقلیه پرمصرف، یکی از راه‌های کنترل مصرف سوخت بدون کاهش مستقیم میزان جابه‌جایی است.
از این منظر، اسقاط خودرو و موتورسیکلت فرسوده صرفاً به معنای خارج‌کردن یک وسیله قدیمی از چرخه تردد نیست. میزان تأثیرگذاری این سیاست به جایگزینی وسیله فرسوده با محصولی کم‌مصرف نیز وابسته است. در صورت نبود امکان نوسازی و تأمین مالی مناسب، اثر اسقاط بر کاهش مصرف بنزین محدود خواهد بود.
در این میان، تفاوت سهم خودروها و موتورسیکلت‌ها نیز قابل توجه است. طبق همین محاسبات، نوسازی یک میلیون خودروی سواری حدود ۱.۲ میلیارد لیتر کاهش مصرف ایجاد می‌کند، در حالی که جایگزینی چهار میلیون موتورسیکلت حدود ۲.۱ میلیارد لیتر صرفه‌جویی به همراه دارد.
تغییر ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری
در سال ۱۴۰۵، فرآیند اجرایی اسقاط خودروهای فرسوده وارد مرحله عملیاتی شده و ثبت درخواست متقاضیان در سامانه مربوط آغاز شده است. این فرآیند در چارچوب تکالیف برنامه هفتم پیشرفت و مقررات مربوط به ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو دنبال می‌شود.
در همین زمینه، محمدصادق حاتمی، رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، از بازنگری ارزش گواهی اسقاط خودروهای سواری خبر داده است.
به گفته او، ارزش هر گواهی در اردیبهشت‌ماه امسال از ۳۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته است. با توجه به صدور سه گواهی برای هر خودروی فرسوده، ارزش گواهی اسقاط هر خودرو اکنون به ۱۸۰ میلیون تومان می‌رسد.
حاتمی همچنین اعلام کرده است ارزش گواهی‌ها متناسب با قیمت خودروهای فرسوده، هزینه اسقاط و ارزش ضایعات، به‌صورت شناور و توسط بخش خصوصی بازنگری خواهد شد.
به گفته رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، در صورت نبود گواهی اسقاط، قانون پرداخت عوارضی معادل یک‌ونیم درصد ارزش خودرو را پیش‌بینی کرده است. هدف از تعیین قیمت گواهی نیز ایجاد صرفه اقتصادی برای مالکان و تشویق آنها به خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد عنوان شده است.
تحقق صرفه‌جویی ۳.۳ میلیارد لیتری به چه عواملی بستگی دارد؟
با وجود ظرفیت ۳.۳ میلیارد لیتری برای کاهش مصرف بنزین، تحقق این رقم به اجرای واقعی برنامه نوسازی وابسته است. مالکان خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده برای جایگزینی وسیله نقلیه خود به منابع مالی، تسهیلات و سازوکار شفاف اسقاط و دریافت گواهی نیاز دارند.
از سوی دیگر، افزایش ظرفیت مراکز اسقاط به تنهایی تضمین‌کننده تحقق هدف نوسازی پنج میلیون دستگاه نخواهد بود و سرعت اسقاط، تأمین منابع مالی، توان مراکز اسقاط و دسترسی مالکان به وسیله جایگزین نیز در این روند نقش دارند.
در کنار صرفه‌جویی سوخت، کاهش آلایندگی و بهبود ایمنی تردد نیز از پیامدهای مورد انتظار نوسازی ناوگان است؛ با این حال میزان تحقق این اهداف به استمرار و نحوه اجرای برنامه‌های اسقاط و جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده بستگی دارد.
