پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز: طرح ترافیک تهران که بیش از چهار دهه از آغاز اجرای آن میگذرد، این روزها در آستانه تغییراتی جدید قرار دارد. مدیریت شهری پایتخت در حال بررسی پیشنهادهایی است که میتواند ساختار فعلی این طرح را دستخوش تحول کرده و شیوه مدیریت تردد خودروها در سطح شهر را تغییر دهد.
اجرای طرح ترافیک در تهران به سالهای نخست پس از انقلاب اسلامی بازمیگردد. این طرح نخستین بار از آبانماه سال ۱۳۵۸ با هدف کاهش حجم ترافیک در مرکز شهر و محدودسازی تردد خودروهای تکسرنشین آغاز شد.
پس از آن و با مصوبه شورای انقلاب در خردادماه ۱۳۵۹، محدوده مشخصی در مرکز تهران تحت پوشش این طرح قرار گرفت و ورود خودروها به جز برخی وسایل نقلیه مجاز از جمله ناوگان حملونقل عمومی، خودروهای امدادی، کادر درمان و تعدادی از سرویسهای دولتی در ساعات ابتدایی روزهای کاری محدود شد.
در طول سالهای گذشته، طرح ترافیک بارها مورد بازنگری قرار گرفته و تا سال ۱۳۹۸ در قالب دهها اصلاحیه و بازبینی، تغییرات مختلفی را تجربه کرده است. آخرین تغییر اساسی نیز از تیرماه همان سال و با جایگزینی محدوده زوج و فرد سابق با «محدوده کنترل آلودگی هوا» اجرایی شد. بر این اساس، خودروهای دارای پلاک تهران در هر فصل ۲۰ روز و خودروهای پلاک سایر شهرها ۱۵ روز امکان تردد رایگان در این محدوده را دارند و استفاده بیش از سقف تعیینشده مشمول پرداخت عوارض میشود.
اکنون در حالی که مطالعات مربوط به بازنگری طرح ترافیک ادامه دارد، دو پیشنهاد مهم شامل توسعه محدوده اجرای طرح و تغییر نحوه محاسبه هزینهها بر اساس میزان پیمایش خودروها در دستور بررسی قرار گرفته است.
در همین زمینه، حجتالاسلام سید محمد آقامیری، نایبرئیس کمیسیون حملونقل و ترافیک شورای شهر تهران، اعلام کرده است که موضوع افزایش محدوده طرح ترافیک هنوز در مرحله مطالعات کارشناسی قرار دارد و تصمیم قطعی درباره آن اتخاذ نشده است.
وی با اشاره به اینکه در صورت توسعه محدودههای مشمول طرح، احتمال بازنگری در ضوابط و هزینههای مرتبط نیز وجود خواهد داشت، تأکید کرد هرگونه تغییر باید پس از طی مراحل کارشناسی، به تصویب شورای شهر تهران و سپس تأیید شورای عالی ترافیک برسد.
آقامیری فلسفه اصلی طرح ترافیک را مدیریت تردد خودروهای شخصی در مناطق پرتردد شهر عنوان کرد و گفت هدف این طرح کاهش گرههای ترافیکی و تسهیل دسترسی شهروندان به حملونقل عمومی است. به گفته وی، برخی کارشناسان معتقدند با شکلگیری مراکز جدید ترافیکی در نقاط مختلف تهران، توسعه محدوده طرح میتواند به بهبود مدیریت ترافیک کمک کند؛ هرچند هنوز مشخص نیست این پیشنهاد در نهایت به مرحله اجرا برسد.
در سوی دیگر، شهرداری تهران نیز در حال بررسی شیوهای تازه برای اجرای طرح ترافیک است. آرش رساء ایزدی، معاون سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران، از احتمال اجرای مدل «پیمایشمبنا» از سال ۱۴۰۵ خبر داده است.
بر اساس این مدل، مبنای دریافت هزینه دیگر صرفاً ورود یا خروج از محدوده طرح نخواهد بود، بلکه میزان تردد و مسافت طیشده هر خودرو ملاک محاسبه قرار میگیرد. به این ترتیب خودروهایی که مسافت بیشتری را در سطح شهر طی میکنند و سهم بیشتری در ایجاد آلودگی و تراکم ترافیکی دارند، هزینه بیشتری پرداخت خواهند کرد و خودروهای کمتردد مشمول هزینههای پایینتری خواهند شد.
معاون سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران هدف از اجرای این مدل را برقراری عدالت بیشتر در نظام دریافت عوارض تردد شهری عنوان کرده و گفته است مطالعات اولیه آن انجام شده و چارچوب کلی طرح نیز تدوین شده است، اما بررسیهای تکمیلی همچنان ادامه دارد.
وی همچنین تأکید کرده است که اجرای موفق این طرح مستلزم فراهم شدن زیرساختهای لازم برای ثبت و تحلیل دقیق میزان پیمایش خودروهاست. به گفته رساء ایزدی، توسعه سامانههای هوشمند ترافیکی و تکمیل تجهیزات نرمافزاری و سختافزاری از جمله پیشنیازهای اصلی اجرای این مدل به شمار میرود.
بر این اساس، به نظر میرسد مدیریت شهری تهران در حال بررسی دو رویکرد مهم برای آینده طرح ترافیک است؛ نخست بازنگری در محدودههای اجرایی و دوم تغییر شیوه محاسبه عوارض بر پایه میزان استفاده واقعی خودروها از معابر شهری. نتیجه نهایی این تغییرات پس از تکمیل مطالعات تخصصی و طی مراحل قانونی مشخص خواهد شد.
