پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
برزن نیوز: سیاست توسعه خودروهای برقی در ایران با هدف کاهش مصرف سوخت، کنترل آلایندگی و ایجاد تحول در حملونقل آغاز شد، اما به گفته کارشناسان، نبود یک راهبرد جامع و تداوم تصمیمهای مقطعی باعث شده این مسیر با چالشهای جدی مواجه شود.
در شرایطی که نوسازی ناوگان حملونقل عمومی و توسعه پلتفرمهای اقتصادی تولید داخل میتوانست در اولویت قرار گیرد، بخش مهمی از سیاستهای اجرایی به واردات مدلهای آماده و گرانقیمت اختصاص یافته است؛ روندی که خودروهای برقی را بیش از آنکه به یک راهکار فراگیر برای حملونقل تبدیل کند، به محصولی با دسترسی محدود برای بخشهایی از جامعه تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، نبود شبکه گسترده ایستگاههای شارژ، محدودیتهای مربوط به شارژ خانگی، چالشهای خدمات پس از فروش، مسئله بازیافت باتری و همچنین ناترازی شبکه برق، مجموعهای از موانع زیرساختی را پیش روی توسعه این خودروها قرار داده است.
برقیسازی بدون برق پاک؛ جابهجایی محل آلودگی
امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به سیاستهای اخیر در زمینه ترویج و واردات خودروهای برقی اظهار کرد: در کشورهای مختلف، حرکت به سمت خودروهای الکتریکی پس از بررسی جامع هزینههای چرخه عمر خودرو و آثار زیستمحیطی آن انجام شده است و زمانی میتوان برقیسازی را به کاهش آلودگی و منفعت اقتصادی نسبت داد که برق مورد نیاز از منابع پاک و نیروگاههای تجدیدپذیر تأمین شود.
وی افزود: اگر انرژی مورد نیاز خودروهای برقی از نیروگاههایی تأمین شود که از سوختهای سنگین مانند مازوت استفاده میکنند و همزمان بخش قابلتوجهی از انرژی نیز در شبکه انتقال و توزیع تلف شود، نتیجه لزوماً کاهش آلودگی نخواهد بود. در چنین شرایطی، بار آلایندگی از اگزوز خودرو به دودکش نیروگاه منتقل شده و منابع انرژی نیز در مسیر تولید تا مصرف با اتلاف مواجه میشوند.
تجربه کشورهای پیشرو؛ برقیسازی یکشبه اتفاق نیفتاد
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در توسعه خودروهای برقی گفت: حرکت به سمت حملونقل برقی در کشورهایی مانند چین و آمریکا حاصل یک تصمیم کوتاهمدت یا دستوری نبوده و این کشورها بیش از دو دهه روی این فناوری سرمایهگذاری کردهاند.
به گفته کاکایی، ارائه مشوقهای مستقیم، معافیتهای مالیاتی بلندمدت و امتیازاتی مانند امکان تردد رایگان در محدودههای دارای آلایندگی صفر، از جمله سیاستهایی بوده که در این کشورها برای افزایش جذابیت خودروهای برقی مورد استفاده قرار گرفته است.
وی ادامه داد: هدف از این مشوقها کاهش هزینههای استفاده در طول زمان و ایجاد سطحی از تقاضا بوده که سرمایهگذاری بخش خصوصی در زیرساختهایی مانند ایستگاههای شارژ را توجیه کند.
کاکایی همچنین واقعی بودن قیمت انرژی را یکی دیگر از مؤلفههای مهم در کشورهای پیشرو دانست و گفت: تفاوت منطقی میان قیمت برق، بنزین و گازوئیل در این کشورها، انگیزه اقتصادی لازم برای تغییر رفتار مصرفکننده را ایجاد کرده است.
با این حال، وی تأکید کرد که حتی در کشورهای توسعهیافته نیز خودروهای تمامبرقی بهطور کامل جایگزین سایر فناوریها نشدهاند و گزینههایی مانند خودروهای هیبریدی و فناوریهای مرتبط با سوخت هیدروژنی پاک همچنان در برنامههای آینده قرار دارند.
یارانه بنزین و دشواری تغییر رفتار مصرفکننده
کاکایی با اشاره به شرایط قیمتگذاری انرژی در ایران اظهار کرد: وقتی بنزین در داخل کشور با یارانه سنگین عرضه میشود، از نظر اقتصادی انگیزه چندانی برای مصرفکننده جهت تغییر الگوی مصرف وجود ندارد.
وی افزود: در چنین شرایطی، استفاده بیشتر از خودروهای احتراق داخلی به نوعی بهرهمندی بیشتر از یارانه سوخت است؛ در مقابل، خرید خودروی برقی به سرمایهگذاری اولیه بالایی نیاز دارد و مصرفکننده باید با ریسک کمبود ایستگاههای شارژ، هزینههای نگهداری باتری و ابهام در خدمات پس از فروش نیز مواجه باشد.
این کارشناس صنعت خودرو تصریح کرد: به همین دلیل، خودروهای برقی وارداتی در شرایط فعلی بیشتر مورد استفاده اقشار پردرآمد قرار میگیرند و عمدتاً بهعنوان خودروی دوم یا چندم خانوار خریداری میشوند. بنابراین این خودروها در وضعیت موجود نقش قابلتوجهی در کاهش مصرف بنزین، اصلاح وضعیت ناوگان عمومی یا دسترسی طبقه متوسط به حملونقل پاک ندارند.
آیا تجربه خودروهای دوگانهسوز در حال تکرار است؟
کاکایی در ادامه به تجربه گازسوز کردن خودروها در دهه ۸۰ اشاره کرد و گفت: در آن دوره نیز بدون آنکه زنجیره ارزش بهصورت جامع بررسی شود، منابع قابلتوجهی برای توسعه خودروهای گازسوز و ایجاد زیرساختهای مربوط به مخازن اختصاص یافت.
به گفته وی، آماده نبودن موتورها، افزایش هزینههای استهلاک، کاهش راندمان خودروها، صفهای طولانی برای سوختگیری و مشکلات زیرساختی موجب شد این طرح به اهداف مورد انتظار دست پیدا نکند.
وی ادامه داد: اگر همان میزان سرمایهگذاری و تمرکز در اصلاح راندمان نیروگاهها و بهینهسازی زیرساختهای انرژی انجام میشد، شرایط امروز کشور در زمینه ناترازی گاز در فصل سرد میتوانست متفاوت باشد.
این کارشناس صنعت خودرو تأکید کرد: تعیین اهداف بدون انجام مطالعات جامع میتواند هزینه فرصت سنگینی به اقتصاد کشور تحمیل کند و منابع را به سمت طرحهایی هدایت کند که از ابتدا زنجیره کامل الزامات آنها مورد بررسی قرار نگرفته است.
نسخه کاهش آلودگی؛ حملونقل یکپارچه، نه اقدامات جزیرهای
کاکایی در پایان با انتقاد از برخی اقدامات جزیرهای و دستوری در مدیریت حملونقل شهری گفت: حل مشکلاتی مانند ترافیک و آلودگی هوا نیازمند طراحی یک نظام یکپارچه حملونقل چندوجهی است؛ نظامی که مترو، اتوبوسهای پاک و مسیرهای ایمن را در کنار یکدیگر قرار دهد.
وی افزود: اقداماتی مانند برگزاری روز بدون خودرو یا محدود کردن استفاده از پارکینگ ادارات، بدون آنکه همزمان حملونقل عمومی کارآمد در اختیار شهروندان قرار گیرد، میتواند به سردرگمی مردم و تشدید گرههای ترافیکی منجر شود.
این کارشناس صنعت خودرو در نهایت بر ضرورت اصلاح ساختار انرژی، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، استانداردسازی ناوگان عمومی و انجام مطالعات دقیق اقتصادی تأکید کرد و گفت: توسعه حملونقل پاک صرفاً با واردات خودروهای گرانقیمت یا صدور دستورالعملهای اداری محقق نمیشود و پیشبرد این مسیر نیازمند بررسی همهجانبه هزینهها، زیرساختها و پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی آن است.
