پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
در بیشتر شهرهای ایران، پیادهروها دیگر فقط مسیر عبور نیستند؛ به فضای کسبوکار، پارک خودرو، یا حتی انبار زباله تبدیل شدهاند. در حالیکه «حق عبور ایمن» یکی از ابتداییترین حقوق شهروندی است، زیرساختهای شهری ما هنوز نگاه خودرومحور دارند.
ریشههای مسئله
- نبود برنامهریزی پیادهمحور در طرحهای جامع شهری
- اولویتدادن به عبور خودرو در سیاستگذاریهای ترافیکی
- ضعف نظارت شهرداری بر تصرف پیادهروها
- ناهماهنگی میان نهادهای خدماتی (آب، برق، مخابرات) در حفاری و بازسازی
پیامدها
- کاهش کیفیت زندگی شهری و حس تعلق شهروندان
- افزایش آلودگی هوا و مصرف انرژی
- افزایش خطر تصادفات شهری
- تضعیف اقتصاد محلی به دلیل کاهش حضور عابران
چه باید کرد؟
- اجرای طرحهای پیادهمحوری در مراکز محلهها و خیابانهای اصلی
- تخصیص بودجه نگهداری ویژه برای کفسازی و روشنایی
- تدوین آییننامه استفاده از پیادهرو برای کسبوکارها (با حد مجاز)
- استفاده از فناوریهای سبک برای گزارش خرابی و موانع
نمودار روز
عنوان نمودار: سهم پیادهرو از فضای معابر در چند کلانشهر (درصد)
تهران ۱۸٪، اصفهان ۲۱٪، تبریز ۱۹٪، مشهد ۲۲٪، شیراز ۲۰٪، استانبول ۳۵٪.
سهم پیادهروها از معابر شهری در ایران
در بررسی تطبیقی میان کلانشهرهای ایران و برخی شهرهای منطقه، تصویر روشنی از وضعیت نابرابر فضاهای شهری بهدست میآید. در حالیکه در شهرهایی مانند استانبول حدود ۳۵ درصد از معابر شهری به فضاهای پیاده اختصاص دارد، در بیشتر شهرهای ایران این رقم زیر ۲۲ درصد است.
در تهران ، سهم پیادهروها از سطح معابر عمومی حدود ۱۸ درصد برآورد میشود؛ رقمی که حتی در مقایسه با معیارهای حداقلی جهانی (۲۵ درصد) فاصلهی معناداری دارد. اصفهان و مشهد با سهمی حدود ۲۱ تا ۲۲ درصد وضعیت نسبتاً بهتری دارند، اما هنوز از استانداردهای «شهر انسانمحور» فاصله دارند. در تبریز و شیراز نیز میانگین اختصاص فضا به پیادهروها بین ۱۹ تا ۲۰ درصد در نوسان است.
این ارقام نشان میدهد که شهرهای ایران هنوز در مرحلهی «خودرومحوری کلاسیک» باقی ماندهاند؛ یعنی بخش عمدهای از سرمایهگذاریهای عمرانی در مسیر تسهیل حرکت خودروها هزینه میشود، نه در بهبود کیفیت زیست پیاده. در چنین وضعیتی، پیادهرو نه فقط کمعرض و ناایمن است، بلکه به لحاظ کارکردی نیز در حاشیهی برنامهریزی شهری قرار دارد.
در حالیکه در شهرهایی مانند استانبول، با اجرای برنامههای بازآفرینی و خیابانسازی انسانمحور، پیادهروها به فضاهای چندمنظورهی شهری تبدیل شدهاند (شامل مسیر تردد، نشستن، گفتوگو، و خرید محلی)، در بیشتر شهرهای ایران، پیادهروها از نظر کیفیت کالبدی، دسترسپذیری و طراحی منظر شهری دچار ضعف مزمناند.
اگر روند کنونی ادامه یابد، کاهش پیادهروی نه تنها به افزایش آلودگی هوا و وابستگی به خودرو میانجامد، بلکه به فرسایش سرمایهی اجتماعی شهری نیز منتهی میشود؛ زیرا خیابانها و پیادهروها بستر تعاملات روزمرهی شهرونداناند. بازگرداندن این فضا به مردم، یعنی احیای هویت اجتماعی شهر.
یسرا مرادی
