پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
به گزارش برزن نیوز به نقل از روابط عمومی دانشگاه مازندران، وزیر راه و شهرسازی در نخستین دوره مسابقه ” کتاب اثرگذار بر جریان فکری بازآفرینی شهری ” از استاد دانشگاه مازندران تقدیر کرد.
بر اساس این گزارش، عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی در نخستین دوره مسابقه ” کتاب اثرگذار بر جریان فکری بازآفرینی شهری ” با اهدای لوح سپاس، از دکتر محمود شارع پور عضو هیات علمی دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران به خاطر ترجمه کتاب ” نظریه اجتماعی و مسئله شهری ” به عنوان کتاب شایسته تقدیر در بخش ترجمه تقدیر کرد.
این کتاب که نوشته پیتر سوندرز و ترجمه محمود شارعپور است در بهار سال ۹۲ به چاپ رسید. در این کتاب میخوانیم:
با در نظر گرفتن این نکته که شهر محصول زندگی اجتماعی و جمعی انسانها است، می توانیم بفهمیم که تا چه اندازه شهر( به معنی وجود، ساختار، شکل، کارکرد…..) به انسان و زندگی اجتماعی او وابسته است. به گونه ای که می توان گفت: جوامع انسانی علت و شهرها معلول هستند، طبیعتا این موضوع بسیاربدیهی به نظر میرسد اما اگر از این نکته غافل شویم نمیتوانیم به اهمیت تاثیر زندگی اجتماعی، اندیشه انسانی، شیوه تولید، نهادهای اجتماعی برتمام وجوه شهر، در کنارعوامل دیگری همچون طبیعت و بیولوژی انسانی پی ببریم. در کتاب نظریه اجتماعی و مسئله شهری، رابطهی شهر با نظریات اجتماعی درمفهوم مدرن آن بررسی میشود، اگرچه در نظریههای ذکر شده میتوان یک نگاه تاریخی هم را یافت اما در واقع بیشتر شهر مدرن( شهرهایی که پس از انقلاب صنعتی پدید آمدند) مد نظر است.
پیتر سندرز به شکل غیرمستیقمی سرمنشا جامعهشناسی شهری را در نظریات کارل مارکس، ماکس وبر، امیل دورکیم میداند یا به عبارت دیگر در نوشتهها و نظریات این دانشمندان است که اولین مسائل مرتبط با شهر و ارتباط آن با جامعه و زندگی اجتماعی دیده میشود. پس از آغاز مفهوم سازی اندیشمندان اجتماعی در مورد شهر و در مرحلهی بعد از آن توجه جامعهشناسی به شهر است که در نهایت جامعهشناسی شهری متولد میشود. جامعهشناسی شهر در طول حیات خود از آغاز تا امروز حتی با وجود پیشرفتهای نظری و روش همیشه سعی کرده است که از نظریهها و روشهای بنیانگذاران علوم اجتماعی استفاده کند، اما نه به صورت کاملا مقلدانه. در واقع نظریههای متفکرین اولیه با وجود این که هنوز درجامعه شناسی شهری مورد توجه است علاوه بر به کارگیری آنها نه تنها اصلاح شده بلکه در مواردی حتی دگرگون شده است. کتاب نظریه اجتماعی و مسئله شهری تلاش کرده است تا به صورت مفصل نظریهها و روشهای پژوهش و مفهوم سازی و نگاه به شهر و مسائل ناشی از شهر گرایی و شهر نشینی را از دید متفکرین اجتماعی اولیه و جامعهشناسان شهری که از آغاز تا امروز در این زمینه قلم زدند را بررسی کند.
همچنین فهرست کتاب و فصل بندی آن را برای آشنایی بیشتر در اینجا می اوریم.
مقدمه مترجم
مقدمه چاپ دوم
فصل اول: نظریه اجتماعی، سرمایهداری و مسئله شهر
مارکس و انگل: شهر، روستا و شیوه تولید سرمایهداری
ماکس وبر: شهر و رشد عقلانیت
فصل دوم: شهر به مثابه یک اجتماع بومشناختی
اجتماع و جامعه
اکولوژی انسانی مرده است
زنده باد اکولوژی انسانی
فصل سوم: شهر به مثابه یک شکل فرهنگی
کلان شهر و حیات ذهنی
شهرگرایی و روستاگرایی به عنوان دو شیوه زندگی
واقعی ولی کمابیش بی اهمیت
فصل چهارم: شهر به مثابه یک نظام اجتماعی و فضایی
ساختار فضایی و ساختار اجتماعی
مدیران شهری: متغیر مستقل، متغیر وابسته و یا متغیر واسط؟
توزیع مسکن و کشمکش طبقاتی
فصل پنجم: شهر به مثابه ایدئولوژی
هانری لوفور و نقد انسانگرایانه از شهر گرایی
مانوئل کاستلز: علم، ایدئولوژی و مسئله شهری
امپریالیسم معرفت شناختی و جامعهشناسی شهری جدید
فصل ششم: شهر به مثابه واحد فضایی مصرف جمعی
نظام شهری و شیوه تولید سرمایهداری
سیاست شهری و بحران مصرف جمعی
تولید، مصرف و شهر
پرسشهای روششناختی
پرسشهای محتوایی
فصل هفتم: جامعهشناسی شهرغیرفضایی
ورای جامعهشناسی شهر
بعد فضایی سازمان اقتصادی
بعد فضایی سازمان اجتماعی
فصل هشتم: از نظریه اجتماعی تا جامعهشناسی مصرف
سیاستهای مصرف اجتماعی شده
بنیان اجتماعی
شیوه اثرگذاری مناقع
سطح مداخله
ایدئولوژی
شکافهای بخش مصرف و قشربندی مجدد اجتماعی
مصرف خصوصی شده، خود-فراهم سازی و جامعه دوگانه
ضمیمه یادداشتی درباره آزمون نظریات
کتابنامه
ماکس وبر: شهر و رشد عقلانیت
درواقع ماکس وبر از نمونههای آرمانی استفاده میکند تا طبقهبندی برای شهر ارائه دهد. به اعتقاد خود وبر این طبقهبندی فقط برای بررسی شهر در بستر تاریخی میتواند مورد استفاده قرار بگیرد. از نظر وبر مهمترین ویژگیای که یک فضای اجتماعی باید دارا باشد تا نام شهر را بر آن گذاشت استقلال است، استقلال نسبی سیاسی و اقتصادی و حتی نظامی. با این تعریف وبر شهر را اینگونه طبقهبندی میکند: مصرف کننده، تولید کننده، شهر تجاری که از نظر وبر یک شهر ایده آل باید هر ۳ ویژگی را همزمان کمابیش دارا باشد.
<<نمونه آرمانی وبر از شهر:
برای اینکه یک سکونتگاه به یک اجتماع شهری کامل تبدیل شود، باید دارای روابط تجاری- بازرگانی مسلط با دیگر سکونتگاههای بوده و ویژگیهای زیر را دارا باشد: ۱٫ برج و بارو ۲٫ بازار ۳٫ دادگاه ویژه خود که حداقل دارای قوانین نسبی باشد. ۴٫ وجود شکلی از انجمنها ۵٫ حداقل استقلال نسبی از قدرت مافوق؛ بنابراین شهر نوعی نظام اداری توسط مقاماتی است که شهروندان در انتخاب آنها نقش دارند.>>
توزیع مسکن و کشمکش طبقاتی
رکس و مور برای اینکه بتوانند شهر را به عنوان یک واحد تحلیل مستقل ارائه دهند از نقش توزیع مسکن برای کشمکش و تضاد طبقاتی استفاده نمودند. در واقع براساس این نظریه ما می توانیم بخش زیادی از کشمکشهای طبقاتی یا تضاد طبقاتی موجود در جامعه را مورد بررسی قرار دهیم. این نظریه با گذر از نظریه تضاد طبقاتی که فقط سرمایه و کار را عامل تضاد طبقاتی میدانست، مسکن را عاملی میداند که میتواند تضاد طبقاتی را در جامعه آشکار کند. این نظریه در ادامه با تحقیقهای تجربی و مطالعات بیشتر کفایتش در تبیین تضاد طبقاتی زیر سوال میرود و تحقیقات نشان میدهد که نه فقط مسکن بلکه موارد بسیاری از جمله میزان دسترسی به منابعی از جمله: حمل و نقل، تحصیلات، تفریحات، اشتغال، بهداشت در کنار سرمایه و مسکن می توانند نشان دهندهی تضادی طبقاتی باشند.
اهمییت این نظریه: یکی از نظریاتی است که در نهایت پس از آزمون و خطاهای بسیار منجر به ارائه شدن نظریه مصرف در جامعه شناسی شهری میشود.
هانری لوفور نقد انسان گرایانه از شهر گرایی
<<<فضا محصول نظام سرمایهداری است؛ بنابراین از منطق نظام سرمایهداری( یعنی تولید برای سود و استثمار کارگر) پیروی میکند. در ایدئولوژی شهری، فضا به عنوان موضوعی ناب و غیر سیاسی، اهمیت بسیاری دارد.
به اعتقاد لوفور، ما به یک نظریه در مورد اینکه در جوامع سرمایهداری فضا تولید میشود و نیز تناقضاتی که این فرایند تولید به وجود میآورد، نیازمندیم نه علم فضا به صورت فی نفسه: (( ما از علم فضا صحبت نمیکنیم بلکه از شناخت(یا نظریه) تولید فضا سخن میگوییم))(لوفور)) چنین نظریهای نه تنها شامل نظریه منطقی و فیزیکی درباره ساختارها و نظامها میشود، بلکه دربردارنده نظریه دیالکتیکی درباره فرایندهای متناقضی است که مبنای منازعه طبقاتی در مورد مسئله شهری میشود. تناقض اساسی در تولید فضا عبارت است از: تناقض بین الزام سرمایه برای استثمار فضا جهت کسب سود و الزامات اجتماعی افرادی که مصرف کننده فضا هستند؛ به عبارت دیگر، تناقض بین سود و نیاز و نیز ارزش مبادلهای و ارزش مصرفی است. تجلی سیاسی این تناقض را میتوان در منازع سیاسی دائم بین استراتژیهای فردگرایانه و جمعگرایانه مشاهده کرد. این تناقض و منازعه، کانون اصلی دغدغه لوفور را نسبت به مسئله شهری تشکیل میدهد.
