پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
به گزارش برزن نیوز، تازه‌ترین آمارهای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران درباره شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه ۱۴۰۵، از تداوم فشار تورمی بر خانوارهای کشور حکایت دارد. بر اساس این گزارش، شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه به عدد ۷۶۱٫۸ رسیده و نرخ تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه به ترتیب ۴٫۴، ۸۸٫۷ و ۷۶٫۸ درصد ثبت شده است.
این ارقام نشان می‌دهد خانوارهای کشور در مهرماه برای خرید مجموعه‌ای یکسان از کالاها و خدمات، به‌طور میانگین ۸۸٫۷ درصد بیشتر از مهر سال گذشته هزینه کرده‌اند. همچنین میانگین سطح قیمت‌ها در دوازده ماه منتهی به مهر امسال نسبت به دوره مشابه سال قبل ۷۶٫۸ درصد افزایش داشته است.
کاهش تورم نقطه‌ای به معنای ارزان‌شدن کالاها نیست
یکی از نکات قابل توجه در گزارش مهرماه، کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه نسبت به ماه قبل است. این شاخص از ۸۹٫۸ درصد در شهریور به ۸۸٫۷ درصد در مهر رسیده و یک‌دهم؟ خیر، ۱٫۱ واحد درصد کاهش یافته است.
با این حال، این کاهش به معنای ارزان‌شدن کالاها و خدمات نیست. تورم نقطه‌به‌نقطه فقط سرعت افزایش قیمت‌ها را نسبت به ماه مشابه سال قبل نشان می‌دهد. بنابراین، حتی با کاهش این شاخص نیز سطح عمومی قیمت‌ها همچنان بالاتر رفته است.
از سوی دیگر، نرخ تورم سالانه از ۷۳٫۶ درصد در شهریور به ۷۶٫۸ درصد در مهر افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فشار انباشته افزایش قیمت‌ها همچنان در اقتصاد خانوارها ادامه دارد.
آموزش و حمل‌ونقل در صدر افزایش هزینه‌ها
بررسی جزئیات تورم مهرماه نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها در همه گروه‌های مصرفی یکسان نبوده است.
بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، گروه آموزش با تورم ماهانه ۲۳٫۵ درصد بیشترین افزایش را در میان گروه‌های اصلی ثبت کرده است. پس از آن، حمل‌ونقل با ۱۰٫۷ درصد و تفریح و فرهنگ با ۹٫۸ درصد قرار دارند.
در همین ماه، تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۲٫۴ درصد بوده، در حالی که گروه کالاهای غیرخوراکی و خدمات افزایش ۵٫۸ درصدی را تجربه کرده است.
این تفاوت نشان می‌دهد در مهرماه فشار افزایش هزینه‌ها تنها به بازار مواد غذایی محدود نبوده و بخش خدمات و کالاهای غیرخوراکی نیز سهم قابل توجهی در افزایش مخارج خانوار داشته‌اند.
کدام گروه‌ها نسبت به سال گذشته بیشتر گران شده‌اند؟
در مقایسه مهرماه امسال با ماه مشابه سال گذشته نیز برخی گروه‌ها افزایش قیمت بسیار بالاتری از میانگین تورم ثبت کرده‌اند.
بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه دخانیات ۱۶۳٫۲ درصد، مبلمان و لوازم خانگی ۱۲۸٫۹ درصد و حمل‌ونقل ۱۲۸ درصد بوده است.
این ارقام نشان می‌دهد هزینه تأمین برخی کالاهای بادوام و خدمات مرتبط با جابه‌جایی، در مقایسه با سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است.
برای خانوارهایی که در حال تجهیز خانه، خرید لوازم ضروری یا استفاده مستمر از خدمات حمل‌ونقل هستند، چنین افزایشی می‌تواند به معنای فشار بیشتر بر بودجه ماهانه و محدودشدن امکان تأمین سایر نیازها باشد.
فشار تورمی در مناطق روستایی بیشتر از شهرها
یکی دیگر از نکات مهم آمار مهرماه، تفاوت نرخ تورم میان خانوارهای شهری و روستایی است.
طبق اطلاعات اعلام‌شده از سوی مرکز آمار ایران، تورم ماهانه خانوارهای شهری ۴٫۳ درصد و خانوارهای روستایی ۴٫۶ درصد بوده است.
همچنین تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق شهری به ۸۵٫۵ درصد و در مناطق روستایی به ۱۰۷ درصد رسیده است. نرخ تورم سالانه نیز برای خانوارهای شهری ۷۴٫۱ درصد و برای خانوارهای روستایی ۹۲٫۳ درصد گزارش شده است.
این تفاوت نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها در مناطق روستایی بیشتر بوده است. ترکیب متفاوت سبد مصرفی خانوارها و سهم کالاها و خدمات مختلف در مخارج آن‌ها می‌تواند از عوامل مؤثر بر این اختلاف باشد.
دو روایت آماری از تورم مهرماه
در کنار گزارش مرکز آمار ایران، بانک مرکزی نیز آمار شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری را منتشر کرده است.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی مناطق شهری در مهرماه به ۸۳۶٫۸ رسیده و تورم ماهانه آن ۴٫۶ درصد بوده است. تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه این شاخص نیز به ترتیب ۸۳٫۵ و ۷۱٫۴ درصد اعلام شده است.
تفاوت این ارقام با آمار مرکز آمار ایران به تفاوت شاخص‌ها و پوشش آماری دو نهاد مربوط است؛ بنابراین نباید این دو مجموعه داده را بدون توجه به روش محاسبه و جامعه آماری با یکدیگر مقایسه کرد.
تورم در زندگی روزمره چه معنایی دارد؟
برای خانوارها، تورم صرفاً یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نیست؛ بلکه در هزینه خرید مواد غذایی، پرداخت اجاره، رفت‌وآمد، تحصیل فرزندان، درمان و تأمین نیازهای روزمره خود را نشان می‌دهد.
افزایش هزینه آموزش و حمل‌ونقل در کنار رشد قیمت کالاهای مصرفی می‌تواند سهم بیشتری از درآمد خانوار را به مخارج ضروری اختصاص دهد و فرصت پس‌انداز یا تأمین سایر نیازها را محدود کند.
از سوی دیگر، تفاوت نرخ تورم میان مناطق شهری و روستایی نشان می‌دهد آثار افزایش قیمت‌ها برای همه خانوارها یکسان نیست و موقعیت جغرافیایی و ترکیب هزینه‌های مصرفی نیز در میزان فشار اقتصادی نقش دارد.
مجموع داده‌های مهرماه نشان می‌دهد کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه هنوز به معنای کاهش فشار هزینه‌ای بر مردم نیست. تا زمانی که سطح عمومی قیمت‌ها با سرعت بالا افزایش پیدا می‌کند، قدرت خرید خانوارها همچنان با چالش مواجه خواهد بود.
اکنون پرسش اصلی این است که سیاست‌های اقتصادی و حمایتی تا چه اندازه می‌توانند از قدرت خرید خانوارها محافظت کنند و مانع از عمیق‌ترشدن فاصله میان درآمد و هزینه زندگی شوند.
