راه‌آهن رشت ـ آستارا یک گام به اجرا نزدیک‌تر شد؛ توافقنامه مشارکت روسیه تصویب شد

به گزارش برزن نیوز، توافقنامه مشارکت روسیه در ساخت راه‌آهن رشت ـ آستارا در شورای عالی امنیت ملی تصویب شد؛ تصمیمی که پس از سال‌ها مذاکره و طی مراحل حقوقی، می‌تواند مسیر پیشبرد یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ریلی کشور را هموارتر کند. هم‌زمان، با تحویل ۳۷ کیلومتر باقی‌مانده از اراضی مسیر، امکان انجام مطالعات میدانی در تمام طول ۱۶۲ کیلومتری این خط‌آهن فراهم شده است. با این حال، مسئولان از ادامه مذاکرات برای نهایی‌کردن قرارداد تجاری و اجرایی خبر می‌دهند؛ موضوعی که تعیین‌کننده زمان ورود پروژه به مرحله اصلی ساخت خواهد بود.

تصویب توافقنامه پس از مطالبه طرف روسی

هوشنگ بازوند، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، ۱۷ آبان در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم از تصویب توافقنامه مشارکت روسیه در ساخت راه‌آهن رشت ـ آستارا در شورای عالی امنیت ملی خبر داد.

به گفته بازوند، طرف روسی خواستار آن بود که توافقنامه همکاری نیز در ایران، مشابه روند طی‌شده در روسیه، به تصویب مرجع قانونی برسد. این موضوع در ایران میان دو مسیر تصویب در مجلس شورای اسلامی یا شورای عالی امنیت ملی قرار داشت و در نهایت، مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای آن صادر شد.

این تصمیم یکی از مراحل مهم در مسیر همکاری ایران و روسیه برای پیشبرد پروژه محسوب می‌شود؛ هرچند به‌تنهایی به معنای نهایی‌شدن تمام اسناد قراردادی و آغاز عملیات اصلی ساخت نیست.

کل مسیر ۱۶۲ کیلومتری در اختیار مطالعات قرار گرفت

هم‌زمان با اعلام تصویب توافقنامه، یکی دیگر از مراحل مهم پروژه نیز به انجام رسید.

بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت ساخت، چهارشنبه ۱۳ آبان، ۳۷ کیلومتر از اراضی باقی‌مانده مسیر به شرکت روسی کاسپین سرویسز تحویل شد. با این اقدام، دسترسی طرف روسی به تمام مسیر ۱۶۲ کیلومتری راه‌آهن رشت ـ آستارا برای انجام مطالعات و بررسی‌های میدانی فراهم شد.

پیش از این، ۱۲۵ کیلومتر از مسیر در اختیار طرف روسی قرار گرفته بود و تحویل بخش باقی‌مانده امکان بررسی یکپارچه مسیر را فراهم کرده است.

این مطالعات شامل بررسی‌های فنی و میدانی مورد نیاز برای طراحی پروژه است. بر اساس توضیحات مسئولان، مطالعات ژئوتکنیک، نقشه‌برداری و بررسی‌های زمین‌شناسی از جمله فعالیت‌های پیش‌بینی‌شده در این مرحله هستند.

نکته قابل‌توجه آن است که تحویل اراضی برای انجام مطالعات، به معنای واگذاری مالکیت زمین یا تحویل کامل کارگاه برای آغاز ساخت نیست.

آیا روسیه راه‌آهن رشت ـ آستارا را می‌سازد؟

یکی از ابهام‌های مهم درباره این پروژه، نقش دقیق طرف روسی در مرحله اجراست.

در اظهارات پیشین هوشنگ بازوند، تأکید شده بود که مشارکت روسیه در پروژه الزاماً به معنای اجرای مستقیم عملیات ساختمانی توسط شرکت‌های روسی نیست و استفاده از ظرفیت پیمانکاران ایرانی نیز در دستور کار قرار دارد.

در همین زمینه، نام قرارگاه خاتم‌الانبیا به‌عنوان پیمانکار اصلی داخلی در اظهارات پیشین مدیرعامل شرکت ساخت مطرح شده است.

همچنین بازوند در اظهارات اخیر خود بر استفاده از توان مهندسی داخلی در روند مطالعات و امکان بهره‌گیری از ظرفیت فنی و اجرایی پیمانکاران ایرانی در مرحله ساخت تأکید کرده است.

بنابراین باید میان سه نقش متفاوت تفکیک قائل شد: مشارکت و تأمین مالی روسیه، انجام مطالعات فنی و میدانی، و اجرای عملیات ساختمانی. جزئیات نهایی تقسیم مسئولیت‌ها باید در قرارداد تجاری و اجرایی مشخص شود.

گره بعدی پروژه؛ قرارداد تجاری و تأمین مالی

با وجود تصویب توافقنامه و تحویل کامل مسیر برای مطالعات، هنوز یک مرحله تعیین‌کننده باقی مانده است: نهایی‌شدن قرارداد تجاری و اجرایی.

بازوند در گفت‌وگوی ۱۷ آبان اعلام کرده است مذاکرات این بخش پیشرفت قابل‌توجهی داشته و موضوعات باقی‌مانده باید پیگیری شود تا قرارداد تجاری نهایی و پروژه وارد مرحله اجرایی شود.

این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تصویب توافقنامه همکاری، هرچند زمینه حقوقی مشارکت را تقویت می‌کند، جایگزین تعیین تکلیف جزئیات مالی، فنی و اجرایی قرارداد نیست.

پیش‌تر نیز عباس خطیبی، معاون ساخت و توسعه راه‌آهن، بنادر و فرودگاه‌های شرکت ساخت، از پیشرفت مذاکرات قرارداد تجاری و نیاز پروژه به منابع مالی برای پیشبرد هم‌زمان فعالیت‌ها در کل مسیر خبر داده بود.

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده در شهریور امسال، رقم ۱٫۶ میلیارد یورو به‌عنوان سقف تسهیلات اعتباری روسیه برای این پروژه مطرح شده بود؛ رقمی که شامل هزینه ساخت و تأمین تجهیزات و ماشین‌آلات نیز می‌شود. این رقم را نباید با مبلغ قطعی پرداخت‌شده یا قرارداد مالی نهایی‌شده اشتباه گرفت.

راه‌آهن رشت ـ آستارا چه اهمیتی برای تجارت ایران دارد؟

راه‌آهن رشت ـ آستارا به طول حدود ۱۶۲ کیلومتر، یکی از حلقه‌های مهم تکمیل کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب به شمار می‌رود.

این خط‌آهن با اتصال شبکه ریلی کشور به آستارا در مرز جمهوری آذربایجان، امکان تکمیل مسیر ریلی ارتباطی ایران با قفقاز و شبکه حمل‌ونقل کشورهای شمالی را فراهم می‌کند.

کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب با هدف ایجاد مسیرهای حمل‌ونقل میان هند، ایران، کشورهای حوزه قفقاز، روسیه و سایر بازارهای شمالی طراحی شده است.

تکمیل اتصال ریلی رشت به آستارا می‌تواند به افزایش پیوستگی شبکه حمل‌ونقل، کاهش وابستگی به مسیرهای جاده‌ای در برخی مبادلات، توسعه ظرفیت ترانزیت و تسهیل جابه‌جایی کالا کمک کند.

اهمیت این پروژه فقط به محدوده جغرافیایی گیلان محدود نمی‌شود؛ زیرا اثرگذاری آن به شبکه‌ای از مسیرهای داخلی و بین‌المللی وابسته است و می‌تواند در چارچوب توسعه کریدورهای تجاری کشور ارزیابی شود.

سهم گیلان از یک پروژه ملی چیست؟

با وجود اهمیت بین‌المللی پروژه، مسیر راه‌آهن رشت ـ آستارا در استان گیلان قرار دارد و اجرای آن می‌تواند آثار مستقیمی بر اقتصاد و زیرساخت‌های این استان داشته باشد.

بهبود دسترسی ریلی به بندرها و مراکز تجاری منطقه، افزایش ظرفیت جابه‌جایی کالا، ایجاد فرصت‌های فعالیت اقتصادی و تقویت جایگاه آستارا در مبادلات مرزی از جمله ظرفیت‌های قابل بررسی این پروژه هستند.

البته تحقق این آثار به میزان بهره‌برداری از خط، ظرفیت پایانه‌های مرزی، اتصال مناسب به شبکه‌های حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های لجستیکی وابسته خواهد بود.

از سوی دیگر، اجرای پروژه باید با توجه به ملاحظات محیط‌زیستی، حفظ منابع طبیعی، مدیریت اراضی و کاهش آثار عملیات عمرانی بر سکونتگاه‌های مسیر دنبال شود.

آیا پروژه سرانجام وارد مرحله ساخت می‌شود؟

تصویب توافقنامه در شورای عالی امنیت ملی و فراهم‌شدن دسترسی به کل مسیر برای مطالعات، دو تحول مهم در روند پیشبرد راه‌آهن رشت ـ آستارا هستند.

با این حال، تجربه طولانی این پروژه نشان می‌دهد که فاصله میان توافق‌های اولیه، تکمیل اسناد قراردادی و آغاز عملیات گسترده عمرانی می‌تواند قابل‌توجه باشد.

اکنون مهم‌ترین موضوعات پیش‌رو، نهایی‌شدن قرارداد تجاری، تعیین تکلیف جزئیات تأمین مالی، تکمیل طراحی و مطالعات فنی و روشن‌شدن برنامه زمان‌بندی اجرای پروژه است.

برای ارزیابی واقعی پیشرفت این طرح، باید به جای اتکا به اعلام توافق‌ها، شاخص‌هایی مانند امضای قرارداد نهایی، تأمین منابع مالی، آغاز عملیات اجرایی در قطعات مشخص و انتشار برنامه زمان‌بندی قابل سنجش را دنبال کرد.

راه‌آهن رشت ـ آستارا اکنون یک مرحله دیگر از مسیر طولانی خود را پشت سر گذاشته است؛ اما آزمون اصلی همچنان در تبدیل توافق‌های حقوقی و مالی به عملیات عمرانی و اتصال عملی شبکه ریلی کشور به مرز آستارا قرار دارد.