پایگاه خبری تحلیلی برزن نیوز نخستین پایگاه تخصصی مطالعات میان رشته ای (برنامه ریزی شهری – منطقه ای)
به گزارش برزن نیوز، افزایش هزینه خرید برنج ایرانی بار دیگر این محصول اساسی را به یکی از دغدغه‌های خانوارها تبدیل کرده است. بررسی فهرست‌های فروش منتشرشده در آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هر کیلوگرم برنج هاشمی ممتاز در برخی عرضه‌ها حدود ۵۵۰ هزار تومان قیمت دارد و خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی آن به ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد. در این میان، گیلان به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید برنج کشور با یک پرسش مهم روبه‌روست: چرا فاصله میان تولید در شالیزار و قیمت پرداختی مصرف‌کننده همچنان قابل توجه است؟
برنج ایرانی در آبان چند قیمت دارد؟
بررسی فهرست‌های فروش منتشرشده در روزهای اخیر نشان می‌دهد قیمت برنج ایرانی با توجه به نوع رقم، کیفیت، منطقه تولید، میزان فرآوری و نحوه عرضه تفاوت قابل توجهی دارد.
بر اساس یکی از فهرست‌های فروش منتشرشده در آبان، قیمت برخی ارقام برنج ایرانی به شرح زیر است:
| نوع برنج | قیمت هر کیلوگرم |
|---|---|
| برنج دودی هیزمی فوق‌ممتاز | ۸۵۰ هزار تومان |
| صدری دم‌سیاه فوق‌ممتاز | ۷۴۰ هزار تومان |
| برنج کشت دوم فوق‌ممتاز | ۶۳۰ هزار تومان |
| طارم راتون فوق‌ممتاز | ۵۹۰ هزار تومان |
| هاشمی ممتاز | ۵۵۰ هزار تومان |
| طارم محلی کارخانه‌ای | ۴۸۰ هزار تومان |
| فجر سوزنی ممتاز | ۴۳۰ هزار تومان |
| شیرودی کارخانه‌ای | ۳۷۰ هزار تومان |
| ندا خوش‌پخت کارخانه‌ای | ۳۳۰ هزار تومان |
این ارقام قیمت‌های درج‌شده در فهرست فروش هستند و نباید آنها را میانگین رسمی بازار یا نرخ یکسان تمام فروشگاه‌ها دانست. همچنین قیمت ۸۵۰ هزار تومانی مربوط به نوع خاصی از برنج دودی فوق‌ممتاز است و نمی‌توان آن را به همه انواع برنج ایرانی تعمیم داد.
خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج چقدر هزینه دارد؟
برای درک بهتر تأثیر قیمت‌ها بر سبد غذایی خانوار، کافی است هزینه خرید یک کیسه ۱۰ کیلویی از چند نوع برنج را محاسبه کنیم.
بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده:
- ۱۰ کیلوگرم برنج هاشمی ممتاز: ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان
- ۱۰ کیلوگرم طارم محلی کارخانه‌ای: ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان
- ۱۰ کیلوگرم برنج شیرودی: ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان
- ۱۰ کیلوگرم برنج ندا: ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان
- ۱۰ کیلوگرم برنج دودی فوق‌ممتاز: ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان
به این ترتیب، انتخاب نوع برنج می‌تواند چند میلیون تومان در هزینه خرید خانوار تفاوت ایجاد کند. برای خانواده‌هایی که مصرف ماهانه برنج بالایی دارند، این اختلاف به‌مراتب محسوس‌تر خواهد بود.
چرا برنج گیلان هم گران تمام می‌شود؟
گیلان یکی از مهم‌ترین مناطق تولید برنج کشور است و محصولاتی مانند هاشمی، علی‌کاظمی و صدری از شناخته‌شده‌ترین ارقام برنج این استان به شمار می‌روند.
با این حال، قیمت نهایی برنج در بازار فقط به هزینه تولید در شالیزار وابسته نیست.
هزینه‌های آماده‌سازی زمین، بذر، کود، سم، دستمزد کارگران، برداشت، حمل‌ونقل، شالیکوبی، خشک‌کردن، سورت و بسته‌بندی در شکل‌گیری قیمت نهایی نقش دارند.
پس از برداشت نیز محصول ممکن است از مسیرهای مختلفی به بازار برسد؛ از فروش مستقیم شالی توسط کشاورز تا خرید شلتوک توسط کارخانه‌های شالیکوبی و عرضه برنج بسته‌بندی‌شده از سوی فروشندگان.
در هر مرحله، هزینه و حاشیه سود فعالان زنجیره تأمین می‌تواند بر قیمت نهایی اثر بگذارد.
البته برای مشخص کردن سهم دقیق هر بخش از قیمت نهایی برنج، به داده‌های میدانی درباره قیمت خرید شلتوک، هزینه فرآوری و قیمت عمده‌فروشی در گیلان نیاز است.
واردات برنج چه تأثیری بر بازار دارد؟
یکی دیگر از عوامل مؤثر بر بازار برنج، میزان واردات و هزینه تأمین برنج خارجی است.
بر اساس گزارش منتشرشده روزنامه ایران در سوم آبان ۱۴۰۵، آمار انجمن واردکنندگان برنج نشان می‌دهد واردات این محصول در نیمه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۳۳ درصد کاهش داشته است.
با وجود این کاهش، فعالان بازار و وزارت جهاد کشاورزی از نبود کمبود عمومی برنج در بازار خبر داده‌اند و موجودی منتقل‌شده از سال گذشته، تولید داخلی و ورود محموله‌های جدید را از عوامل مؤثر در تأمین بازار عنوان کرده‌اند.
در همین گزارش، افزایش نرخ ارز و هزینه حمل‌ونقل نیز از عوامل افزایش هزینه تمام‌شده برنج وارداتی معرفی شده است.
این وضعیت نشان می‌دهد سیاست واردات برنج باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که از یک سو نیاز مصرف‌کننده تأمین شود و از سوی دیگر، تولیدکننده داخلی با ورود نامتوازن محصول خارجی آسیب نبیند.
برنج‌کار گیلانی از قیمت نهایی بازار چقدر سهم می‌برد؟
یکی از پرسش‌های مهم بازار برنج، فاصله میان قیمت فروش محصول توسط کشاورز و مبلغی است که مصرف‌کننده در فروشگاه پرداخت می‌کند.
برای پاسخ دقیق به این سؤال نمی‌توان صرفاً قیمت فروش برنج بسته‌بندی‌شده را با قیمت شالی مقایسه کرد؛ زیرا شالی پس از فرآوری به برنج سفید تبدیل می‌شود و بخشی از وزن اولیه آن به سبوس، پوسته و ضایعات اختصاص پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، هزینه خشک‌کردن، تبدیل، سورت، بسته‌بندی و توزیع نیز باید محاسبه شود.
با این حال، انتشار یک گزارش شفاف از قیمت خرید شلتوک در مناطق مختلف گیلان، هزینه شالیکوبی و قیمت فروش برنج آماده مصرف می‌تواند تصویر دقیق‌تری از سهم کشاورز و واسطه‌ها ارائه کند.
این موضوع به‌ویژه برای استانی مانند گیلان اهمیت دارد که تولید برنج بخش مهمی از اقتصاد روستایی آن را تشکیل می‌دهد.
راهکار چیست؛ حمایت از کشاورز یا کاهش قیمت برای مصرف‌کننده؟
بازار برنج به سیاست‌هایی نیاز دارد که منافع تولیدکننده و مصرف‌کننده را هم‌زمان در نظر بگیرد.
شفافیت در قیمت خرید شلتوک، نظارت بر زنجیره توزیع، تقویت تعاونی‌های کشاورزی، توسعه فروش مستقیم، کاهش هزینه‌های فرآوری و افزایش بهره‌وری شالیکوبی‌ها می‌تواند به کاهش هزینه‌های غیرضروری کمک کند.
از سوی دیگر، برنامه‌ریزی دقیق برای واردات و توزیع برنج خارجی نیز می‌تواند به ایجاد رقابت و حفظ قدرت خرید خانوارها کمک کند.
در چنین شرایطی، حمایت از برنج‌کار نباید صرفاً به افزایش قیمت فروش محصول محدود شود؛ بلکه کاهش هزینه تولید، دسترسی به نهاده‌ها، بهبود فناوری برداشت و فرآوری و ایجاد مسیرهای مطمئن فروش نیز باید در اولویت باشد.
پرسش مهم برای گیلان؛ چرا تولیدکننده و مصرف‌کننده هر دو نگران‌اند؟
بازار برنج گیلان با یک مسئله دوطرفه روبه‌روست؛ کشاورز از هزینه‌های تولید و دشواری فروش محصول سخن می‌گوید و مصرف‌کننده از افزایش هزینه خرید برنج گلایه دارد.
حل این مسئله به بررسی دقیق زنجیره تولید تا مصرف نیاز دارد؛ بررسی‌ای که باید مشخص کند چه میزان از قیمت نهایی به کشاورز می‌رسد، چه میزان صرف فرآوری و توزیع می‌شود و چه سهمی در حلقه‌های مختلف بازار شکل می‌گیرد.
برنج برای گیلان فقط یک کالای غذایی نیست؛ بخشی از هویت اقتصادی، فرهنگی و معیشتی استان است. به همین دلیل، ساماندهی بازار آن باید فراتر از اعلام قیمت‌های روزانه دنبال شود.
